Kpss Tüm Tarih Konuları Defteri

**MATRAKÇI NASUH :BEYAN-I MENAZİL-İ SEFER-İ IRAKEYN

OSMANLI DEVLETİ YÜKSELME DÖNEMİ XV.YY

FATİH SULTAN MEHMET
İstanbulun fethinin nedenleri
İstanbul un Anadolu ve Rumeli toprak bütünlüğünü bozması
Bizansın Anadolu beylikleri ile işbirliği içinde olması
Peygamber efendimizn Hadis-i Şerifi
Bizansın Avrupalı devletlerden yardım isteyerek haçlı seferlerine neden olması
İpek yolu ve boğazlara sahip olması
Bizansın Osmanlı şehzadelerini devlete karşı kışkırtma
Fetih için yapılan hazırlıklar
400 parçalık donanma hazırlandı
Rumeli hisarı yaptırıldı(boğazkesen)
Şahi toplarının döktürülmesi
Anadolu beylikleriyle saldırmazlık (Karamanoğulları ile) antlaşmaları imzalanması
Hareketli kuleler ve mancınlık sisteminin oluşturulması(Silivri ve vize kaleleri alındı.
Bizansın aldığı önlemler
Grejuva ateşini çoğaltmaları
Haliçe zincir çekildi
Avrupadan yardım istendi

**Bizans savaş sırasında komple Katolik oldu ve bu Katolikliğe bir tek kişi karşı çıktı (Bizanslı yüksek devlet memuru olan NOTARAS)

İstanbul 29 Mayıs 1453 de fethedildi.Fetihin sonuçları şunlardır;
MEHMET FATİH ünvanını aldı
İstanbul başkent yapıldı
Ortaçağ kapandı Yeniçağ başladı
İpek yolu ve boğazlar Osmanlının denetimine girdi.Bunun üzerine Avrupalı devletler ispanya ve portekizin önderliğinde 1492 yılında coğrafi keşifler başladı
Ateşli silahların surları yıkabileceğinin anlaşılması üzerine feodelite rejimi sona ermiştir
Osmanlının kuruluş dönemi sona erdi yükselme dönemi başladı
İstanbuldan kaçan bilginler İtalyaya giderek Rönesansın başlamasına neden oldular

Not (kpss):

**Fatih döneminde ilk defa Osmanlı Memlük ilişkileri Hicaz su yolları probleminden dolayı bozulmuştur.

**bu dönemde Venedik ile yapılan savaş sonucu 1479 yılında ilk defa Osmanlı devleti kapitilasyon vermiştir.

DİĞER FETİHLER

ANADOLUDA;
Candaroğullarından Sinop ve Samsun
Karamanoğllarından Konya ve Karaman
Trabzon –Rum imparatorluğuna son verildi
Cenevizlilerden Amasra alındı
1473 Otlukbeli Savaşıyla Osmanlı-Akkoyunlar doğu Anadolu alındı.
BALKANLARDA;
Sırbistan (belgrad hariç)
Arnavutluk
Bosna-hersek
Eflak(Romanya)
Boğdan (Moldova)
Mora yarımadası
EGE ADALARI
Ege adaları
Yunan adaları
Bozcada
Gökçeada
Kırım alındı (karadeniz Türk gölü haline geldi)
Rodos kuşatıldı fakat alınamadı

Not:bizanstan kaçan şehzadeler Mora yarımadası ve Trabzon Rum imparatorluğuna gitöişlerdir.Fatihin bu 2 yeri fethetmesi Bizansın tekrar dirilme umutlarını sona erdirmiştir.

Not:kanuni belgrad,Rodos ve akdenizi alarak fatihi tamamlayacak

FATİH DÖNEMİ DİĞER GELİŞMLER

Topkapı sarayı yapıldı
İlk defa altın para basıldı(sikke-i hasene)
İlk defa istanbulda medrese açıldı (sıhne seman medresesi (ilahiyat fakültesi)
Sancağa çıkma usulü yasalaştı
Cülus bahşişi vermek gelenekselleşti
İltizam sistemihyle müsadere usulü ilk defa uygulandı
Kanunname-i ali osman-i ;yani örfi hukuk kuralları yazılı hale getirildi(padişahın mutlak otaritesi için kardeş katlni getirmiştir)
Enderun faalyete geçti
Veraset sisteminde değişikler yapılarak Kardeşine karşı önlem alabilirsin hükmü eklendi
Fatihle beraber divana sadrazamlar başkanlık etmeye başladı.(xv.yy kadar divan-ı humaymaa padişah başkanlık ediyordu)

II.BEYAZIT DÖNEMİ

II.Beyazıt taht kavgasına giriştiği cemi mağlup etti.bunun üzerine Cem önce Karamanoğullarına (bunun üzerine Beyazıt Karamanoğullarına tamamen son verdi) sonra sırasıyla dulkadiroğulları,memlükler(bunun üzerine memlüklerle15 yıl savaşıldı),ordanda Rodos şövalyelerine ve en sonunda papaya teslim edildi.Bir iç sorunken dış sorun haline geldi.Yine bu dönemde Antalya da çıkan Şahkulu isyanı bastırıldı.Bayezıt dönemine yükselmenin içinde duraklama dönemi denir

YAVUZ SULTAN SELİM

1514-ÇALDIRMA ZAFERİ(OSM-SAFEVİ):doğu anadoluda şii tehlikesi bir süreliğine engellendi
1515-TURNADĞ SAVAŞI (OSM-DULKADİR):ATSB kesin olarak sağlandı
1516:MERCİBADIK SAVAŞI (OSM-MEMLÜK):Suriye ele geçirildi
1517-RİDANİYE SAVAŞI (OSM.MEMLÜK)
Memlükler yıkıldı
Halifelik osmanlıya geçti(teokratik yönetim güçlendi)
Kutsalemanetler Topkapı Sarayı na nakledildi
Baharat yolu Osmanlı devletinin eline geçti
Mısır hazinesi ,istanbula getirildi(yavuzun vasiyeti)

Not:Y.S.S Ridaniye savaşını yaparken avrupada eş gelişme Reform hareketidir

Not:İlk defa CELALİ İSYANI Yazvuz Sultan Selim zamanında ekonomik nedenlerden dolayı çıkmıştır.Celali isyanını ilk başlatan BOZOKLU CELAL dir.

Kuzey afrikada ilk fetihler Y.S.S zamanında gerçekleşti
S.S döneminde mısırın fethi ile Baharat yolu ele geçirildi Doğu akdeniz egemenlik altına alınmıştır.

NOT:

ULEMA:devlet adamı
Sekban:tımar sistemi bozulunca alınan ücretli asker
Yeniçeri ve kaptanı derya XVI.yy dan itibaren divan toplantılarına katılmıştır(yükselme)
Rumeli Beylerbeyliği:1.Murat (manastır)
Anadolu Beylerbeyliği:1.Beyazıt(yıldırım)(Kütahya)
Mütesellim:beylerbeyliği ve sancak beylerinin görev yerlerine gitmeyerek yerlerine gönderdikleri vekillere denir.
Muhassı:taşrada vergi toplayan memur
Babıali:hükümet kapısı
Müstensih:kitap çoğaltanlara verilen isim
Duraklama dönemi başlangıç-sokullunun ölmesi,bitiş-karlofça anlaşması
Gerileme dönemi başlangıç-karlofça –prut antlaşması bitiş-yaş antlaşması

KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN

Tahta çıktığı ilk günlerde Baba Zünnun,Kalenderoğlu ve Ahmet Paşa gibi isyanları bastırdıktan sonra 1521 de Belgratı 1526 da Mohaç Meydan Muharebesiyle (2 saatte kazanıldı) Avusturya nın elindeki Macaristanı aldı.

1529 da ise ilk defa viyana kuşatıldı.ancak olumsuz kış şartlarından dolayı ordu İstanbal a geri döndü .Avusturyanın Osmanlıya ait Macaristan a saldırması sonucu Osmanlı Ferdinana imtiyaz veren Roma germen imparatoru Şarklerin üzerine Alman seferine çıktı.Ancak karşısına ordu çıkmadı.Bunun üzerine Şarklerin elindeki Fransa kralı Fransuva serbest bırakıldı.Ayrıca Avusturya ile de 1533 yılında İstanbul antlaşması imzalandı.

Bu antlaşmaya göre ;Avusturya arşüdükü Osmanlı devletinde sadrazama denk gelmiştir.Bu olay sonucunda orta Avrupanın Siyasi üstünlüğü Osmanlı devletinin eline geçmiştir.1535 yılında ise Akdeniz ticaretini canlandırmak ve Fransa Avrupa Hristiyan birliğinden (haçlı)koparmak için Kapatilasyon Antlaşması imzalandı.(geniş anlamda ayrıcalık hukiki siyasi ayrıca mali.)(ilk venediğe vermiştik)

1555 yılında ise iran la ilk defa Amasya Antlaşması imzaladı.

Kanuninin son seferi ise Zigatvardır.

DİĞER GELİŞMELER

Trablusgarp,Tunus ,Cezayir ve Fas fethedilerek Kuzey afrikanın fethi tamamlandı.Osmanlının Kuzey afrikadaki egemenliğini pekiştiren olay ise 1560 yılında Haçlılarla yapılan Cerbe Deniz Savaşı nın kazanılmasıdır.Sakız Rodos fethedildi.
Akdenizi birTürk Gölü haline getiren savaş PREVEZE DENİZ SAVAŞI nı Barboros Hayrettin Paşa (Hızır Reis) kazandı Kaptan-ı Deryalık verildi günümüzde bu olay (Preveze) donanma gölü olarak kutlanır.
Ayrıca Kanuni döneminde Rodos alınmıştır ve Hint denizine bölgedeki Müslüman Sultanların Portekizliler karşısında yardım istemesi üzerine 4 defa sefer yapılmıştır.Bu seferlere Piri Reis ve Seydi Ali Reisde katılmıştır.Piri Reis başarısız olmasından dolayı idam edilmiştir.Seydi Ali Reis ise Seferlerde gördüklerini “ MİRATÜL MEMALİK” adlı eserinde toplamıştır.

**Seferlerin başarısız olmasının nedenleri şunlardır;

Gücerat sultanlarının bize yardım yardım etmemesi
Seferlere gereken önemin verilmemesi
Okyanusa dayanıklı gemilerimizin olmaması

SOKULLU MEHMET PAŞA DÖNEMİ

Kanuninin son iki senesi II. Selim ve III.Murat döneminde sadrazamlık yapmıştır
Kendisinin döneminde KIBRIS fethedilmiştir.
Kıbrısın alınmasına tepki duyan Haçlılar İnebahtı da gemilerimizi yaktı.(Osmanlının tarih de 4 kere donanması yakılmıştır.bunlar ;

**1571 İnebahtı (Haçlılar)

**1770 Çeşme (Ruslar)

**1827 Novarin (İngiltere-fransa-rusya)

**1853 SİNOP (RUSYA) (sıralamayı bil)

SOKULLUNUN PROJELERİ;

Don ve volga ırmaklarını birleştirme projesi
Rusların güneye inmesini engellemek
Kırımı korumak,iranı kontrol altında tutmak (iran savaşlarında donanmadan yararlanma)
Karadenşz güvenliğini sağlayarak ipek yolu ticaretini canlandırma
Don volga kanal projesiyle Karadeniz ile Hazar gölü arasında bağlantı kurmak
Süveş Kanalı projesi:KızıldeniziAkdeniz ile birleştirerek Baharat yoluna işlerlik kazandırmak amaçlanmıştır.1869 ingiltere ve fransa açmıştır.
Marmara Karadeniz Pojesi:İstanbul un güvenliğinin sağlanması için bu proje oluşturuldu,amaç Marmarada bir kanal daha açarak Marmara denizini Karadenize bağlamak

17.yy da OSMANLI DEVLETİ(DURAKLAMA DÖNEMİ 1579-1699 devlet engeniş sınırlarına ulaşmıştır)

NEDENLERİ
Küçük yaştaki çocukların tahta geçmesi
Sancak sisteminin kaldırılıp kafes sistemine geçilmesi.Bununda deneyimsiz padişahların başa geçmesine neden olması
Saray kadınlarının devlet yöenetimine katılması
Devlet içinde rüşvet ve iltimasin (torpil) artması
Savaşların uzaması ve ganimet gelirlerinin azalması
Yeniçer ocağına usulsüz askeralınması ve “ocak devlet içindir anlayışının devlet ocak içindir anlayışıyla değişmesi(yeniçeri ocağı 3.murattan itibaren bozulmaya başlamıştır)
Doğal sınırlara ulaşılması (dağ,okyanus)
Avrupanın bilimsel ve teknolojik açıdan ilerlemesi
Caoğra keşifler sonucu İPEK ve BAHARAT yolunun öneminin kaybetmesi.Bununda gümrük vergilerinin azalmasına neden olması
Medeselerden pozitif bilimlerin çkarılması
Beşik ulemalığı sisteminin getirilmesi(hocanın oğlu hocadır)
Tımar sisteminin bozulması
KApitilasyonların olumsuz etkilerinin görülmeye başlanması

DURAKLAMA DÖNEMİ SİYASİ OLAYLARI:

1590-FERHAT PAŞA ANT(OSM-İRAN):Osmanlıyı doğuda en geniş sınırlarına ulaştıran anlatma
1606-ZİTVATOROK( OSM-AVUSTURYA)🙁 PADİŞAH-KRAL)Orta avrupanın siyasi üstünlüğü elimizden çıktı
1639-KASRI ŞİRİN ANT(OSM-İRAN):Günümüz Türkiye-İran sınırını belirledi
1645:Venediğin elindeki Girit Adası kuşatıldı
1669:Girit 24 sene sonra fethedildi.
1672-BUCAŞ ANT(OSM-LEHİSTAN):4.Murat zamanında Osmanlının topraklarına yeni toprak kattığı son antlaşma .Osmanlı batıda en geniş sınırlara ulaştığı antlaşma
1683-99:II.VİYANA KUŞATMASI(OSM-AVUSTURYA):Kutsal ittifak:Malta,Rusya,Lehistan,Venedik,Avusturya
1699-KARLOFÇA ANTLAŞMASI (OSM-AVUSTURYA):Osmanlının ilk büyük toprak kaybı.Osmanlı devleti batıda ilk kez toprak kaybetti(bu antlaşma rusya ile yapılmadı.)
1700 –İSTANBUL ANTLAŞMASI(OSM-RUSYA):Rusya Osmanlı başkentinde eliçi bulundurma hakkı elde etti,Karlofçanın devamı sayılır,Ruslar Karadeniz e ilk defa inme fırsatı elde etti.

17.yy ISLAHATLARININ GENEL ÖZELLİKLERİ

Avrupa örnek alınmamıştır(kendimizi üstün sayıyoruz)
Kişlere bağlı kalmış ve devlet politikası haline getirilememiştir
Islahatlara saray,ulema(din adamları) ve yeniçeri (askerler)karşı çıkmıştır.
Baskı ve şiddet yoluyla benimsetilmek istenmiştir
Islahatçıların şifresi “TOKMAK”tır
Islahatlar kalıcı olmamıştır
yy ıslahatçıları duraklamanın temelini eski geleneklerin terk edilmesi olarak görmüşlerdir.

Not:3. İle başlayan padişahlar 3.murat dışında 18.yy padişahlarıdır.

DURAKLAMA DÖNEMİNDE OSMANLININ DIŞ SİYASET HEDEFLERİ

Batıdaki kutsal ittifak saldırılarını önleme
Genişleme politikasını devam ettirme

17.yy ISLAHATÇILARI VE ISLAHATLARI (TOKMAK )

TARHUNCU AHMET PAŞA
İlk modern bütçeyi yaptı
Geir ve gideri eşitledi
Sarayın masraflarını kıstı
Devletin alacaklarını kişi ve kurumlardan tahsil etti
OSMAN(GENÇ OSMAN)
Osmanlı devletinde ilk ıslahat yapan padişah
Saray dışından evlendi
Şeyhülislamın yetkisi kıstı
Yeniçeri ocağını kaldırmayı düşündü(Hotin seferi sonrası yeniçerilerin disiplinsiz davranışları sebebiyle)
Başkenti İstanbul dışına (yozgata)taşımayı düşündü
KUYUCU MURAT PAŞA
Merkezi otoriteyi sağladı
Celali isyanlarını bastırdı
MURAT
Saray kadınlarını devlet yönetiminden uzaklaştırdı
Yeniçeriyi disiplin altına aldı
Kahvehaneleri yasakladı (ilk kahvehane kanuni s.s zamanında istanbulda açıldı)
İçki ve tütün içme yasağı getirdi
Gece sokağa çıkma yasağı getirdi
Koçi bey risalesi ve katip çelebi risaliyesi IV.Murata sunuldu :Rüşvetin kökünün kazınılması,halka adil davranılması,kanunu kadimin ihyası nı içeriyordu
AHMET
Ekber (büyük evlat) ve Erşet(en akıllı) sistemini getirdi
Osmanlıda taht kavgaları tamamen sona erdi

Not:3.Mehmet sancağa çıkma usulünü kaldırdı.yani 1.ahmet sancağa gitmeden (kafes sistemi)tahta çıkan ilk padişah ,ahmette ekber ve erşeti getirdi)

KÖPRÜLÜLER
Köprülü Mehmet Paşa,Osmanlı sadrazamı olarak (saraya şartlar sürerek oldu)başa geçti
Maliyeyi düzenledi
Yeniçeri ocağını disiplin altına aldı
Çanakkale boğazını Venedik ablukasından kurtardı
Körülü fazıl Ahmet paşa
Amcazade hüseyin
Merzifonlu kara mustafa paşa
Duraklamanın içinde yükselme dönemini yaşattılar

17.yy ISYANLARI

İSTANBUL (MERKEZ, YENİÇERİ) İSYANLARI

NEDENLERİ :

Merkezi otoritenin bozulması
Ocak devlet içindir anlayışının değişmesi
Ulufe maaşları ile cülus bahşişinin geç veya eksik ödenmesi

SONUÇLARI:

Vakayı vakvakiye (çınar olayı) IV Mehmet zamanında 30 a yakın devlet adamı öldürüldü
Genç Osman öldürüldü
İstanbul da can ve mal güvenliği kalmadı
ANADOLU (CELALİ)İSYANLARI

**İlk Yavuz Sultan Selim zamanında bozoklu Celal tarafından çıktı

NEDENLERİ:

Merkezi otoritenin bozulması (tımarın iltizama verilmesi)
Tımar sisteminin bozulması
Köylünün ağır vergileri ödeyememesi
Savaşların tımar topraklarında yapılması
GÜRCİ NEBİ,KALENDER OĞLU,CANBULATOĞLU

SONUÇLARI:

Anadoluda can ve mal güvenliği kalmadı
Köyden kente göçler arttı
Üretim ve vergi gelirleri azaldı
Boşalan köylere eşkıyalar yerleşti
EYALET İSYANLARI:
Merkezi otoritenin bozulması
Osmanlı devleti idarecilerinin halak kötü davranması

Not:Bu dönemde (17.yy) çıkan isyanları 19.yy da çıkan “ULUSÇULUK “iayanları ile karıştırılmamalıdır.bu yy.da çıkan isyanlar da bağımsız devlet kurma fikri bulunmamaktadır.

18.yy da OSMANLI DEVLETİ (GERİLEME DÖNEMİ)

1711-PRUT ANTLAŞMASI (OSM-RUSYA):Osmanlı karlofça ve İstanbul Antlaşması ile kaybettiği toprakları geri ama umudu doğdu
1715-1718 PETERVARADİN SAVAŞI (OSM-AVUSTURYA):Avusturya kazandı
1718-PASAROFÇA ANTLAŞMASI (OSM-AVUSTURYA)Batının üstünlüğünü kabul etti.Lale devrine girildi,kaybettiği toprakları geri alma umudu son buldu
1736-1739 BELGRAT SAVAŞI (OSM-RUSYA/AVUSTURYA):1.Mahmutun yaptığı askeri ıslahatlar bu savaşta faydalı oldu.Belgrat Osmanlının oldu,rusya artık karadenizde ticaret ve savaş gemisi bulundurmayacaktı.Osmanlının batıda imzaladığı son kazançlı antlaşma
1740 ;antlaşmaya arabuluculuk yapan Fransa ya verilen kapitilasyonlar sürekli hale getirildi(1.Mahmut)
1746-KERDEN ANTLAŞMASI (OSM-İRAN):Son Osmanlı İran antlaşması
1768/1774 –OSM-RUS SAVAŞI:Ruslar kazandı,Savaş sırasında Osmanlının donanması Çeşmede yakıldı
1774-KÜÇÜK KAYNARCA ANTLAŞMASI (OSM-RUSYA):

Antlaşmanın Maddeleri:

Kırım bağımsız olacak (tamamı türk ve Müslüman olan bir toprak parçası kaybedildi
Kırım halkı dini açıdan halifeye bağlı kalmaya devam edecek(halifelik ilk defa siyasi bir güç olarak kullanıldı
Osmanlı rusyaya ilk defa savaş tazminatı ödeyecek
Rusya İstanbul da elçi bulundurabilecek(osmanlı devletinin politiksını yakından takip etme fırsatı elde etmiştir)
Rusya Balkanlar da veya istediği bir yerde konsolosluk açabilecek (Panslavizm politikası Osmanlı toprakları üzerinde daha etkli olmaya başlamıştır
Ortodoksların koruyuculuğu ruslara geçecektir(olmayan madde olmuş gibi)
Osmanlı devleti AZAK Kalesini Rusyaya verecek ve Karadeniz tersanelerinde gemi yapamayacak (karadenizdeki türk egemenliği sona erdi)
1779- AYNALI KAVAK TEHKİHNAMESİ (SÖZLEME) OSM-RUSYA :Kırım özerk hale geldi içişlerinde serbest dışişlerinde rusyaya bağlı oldu
1787-1792 –OSM-RUSYA+AVUSTURYA:Kırımı geri alabilmek için hem rusyaya hemde Avusturya ile savaştıkçsavaş sırasında eş gelişme olarak Fransız İhtilai çıktı.Bu ihtilalden etkinenen Avusturya 1791 yılında Osmanlıyla ZİŞTAVİ ANTLAŞMASIimzalayarak savaştan çekildi.Yalnız kalan Rusyayla da 1792 yılın YAŞ ANTLAŞMASI imzalandı.Osmanlı Yaş antlaşması ile Kırımın Rusyaya ait olduğunu kabul etti
1801-EL ARİŞ ANTLAŞMASI:Napolyonun mısırı işgal etmesi üzerine Osmanlı devleti Nizam-ı Cedid ordusunu Cezzar Ahmet Paşa komutanlığında Mısara gönderdi.AKKA KALESİ nde Cezzar Nopolyon u yendi.Osmanlı tarihinde ilk defa İngiltereden yardım isteyerek denge politikasını uygulamıştır.Fransa ile EL –ARİŞ ANTLAŞMASI imzalanarak Fransa Mısırdan çekildi

18 yy ISLAHATLARI

GENEL ÖZELLİKLERİ

Avrupa örnek alınmıştır
Batıdan teknik uzmanlar getirildi
yy a göre daha kalıcıdır
Saray,ulema ve asker ıslahatlara karşı çıkmıştır
Hukuk ve eğitim hariç her alanda ıslahat yapılmıştır
Islahatçıların şifresi 31313 dür
AHMET (LALE DEVRİ)

LALE DEVRİNİN ÖZELLİKLERİ:

Hiç askeri ıslahat yapılmamıştır
Sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşadır
Minyatürcüsü “levni” şairi “nedim”dir
1718 pasarofça antlaşmasıyla başladı
1730 Patrona Halil isyanıyla sone erdi

ISLAHATLAR

Batıdan ilk defa matbaa getirildi (İBRAHİM MÜTERFERRİKA VE SAİT EFE getirdi özel bir matbadır.Bu ilk türk matbasında dini eserlerin basımı yasaktır (hattatlar işsiz kalmasın diye)Yalova da matbaanın kağıt ihtiyacını karşılamak için kağıt fabrikası açıldı.ilk eser VANKULU LÜGATI dır.
Avrupaya ilk defa geçici elçilikler açıldı (paris buraya atanan ilk elçimiz 28.Mehmet Çelebi Pariste gördüklerini seferetname(batıya açılan pencere)adlı eserinde toplamıştır.viyana ,Varşova,moskova)
Tulumbacılar ocağı (itfaiye)kuruldu
Yalova da kağıt fabrikası açıldı
İrandan çiçek aşısı getirildi
Tercüme odaları kuruldu
Barok,Rokıkı ve Gotik tarzı mimari üslup benimsendi.Batı tarzında yapılan ilk eser 3.AHMET ÇEŞMESİ dir
MAHMUT
Batıdan teknik uzmanlar getirdi CONTE DE BANNEVAL (Müslüman olup HUMBARACI AHMET PAŞA oldu)
Hendeshane kuruldu (mühendis okulu)(batı tarzında açılan ilk kurum)
İlk defa yurt içinde Kütüphane açıldı
MUSTAFA
Mühendishane –i Bahri hümayun açıldı (deniz subay okulu)
Sürat topçuları kuruldu (baren de tott kurdu)
İlk defa ermeni ve Yahudilerden borç para alındı (**kpss**esam senedi adı verilen bu borçlanma kağıtları ileride kağıt paraya geçişin ilk adımı sayılır)(galata bankerleri:azınlıkların zenginleri)
ABDÜLHAMİT
İstihkam okulunu açtı (köprü yol yaparlar)
Cülus bahşişi verme geleneğini kaldırdı
Yeniçeri sayımı yaptı
Ulufe alım satımı yasakladı(başkasının yerine askerlik)
SELİM

ÖZELLİKLERİ

Yaptığı tüm ıslahatlara “NİZAMI CEDİT” denir
Islahatlarda fransayı örnek almıştır
Meşveret meclislerini kurdurarak yapılacak olan ıslahatları belirlemiştir.Bu mecliste bulunanlar 3. Selime “lahiyalar” (raporlar) sunmuştur
Osmanlı devletinde ilk radikal yönde ıslahat yapan padişahtır
Kabakçı Mustafa Paşa isyanıyla sona ermiştir

ISLAHATLAR:

NİZAM-I CEDİT adında ordu kurulmuştur .Bu ordunun masraflarının karşılanması için “irad-ı cedit”hazinesini kurdurdu.Halk bu ıslahata tepki göstermiştir
Mühendis Hane-i Berri Hümayun kuruldu (Kara subay okulu) sadeve askeri okullarda okutulması amacıyla FRANSIZCA Osmanlı devletinin ilk resmi yabancı dili olmuştur
İlk defa kalıcı elçilik açılmıştır.LONDRA da elçimiz YUSUF AGAH EFENDİ
Şeyhül İslamın yetkileri kısıtlanmıştır
Levent ve Selİmiye kışlası yapılmıştır.
İlk devlet matbaası açılmıştır (MATBAAYI AMİRE)
Yerli malı kullanılması özendirilmiştir.

XIX. YY. ISLAHATLARI

MAHMUT ISLAHATLARI

Sened-i ittifak (1808) : Mahmut ve Ayanlar arasında, ayanların varlığı resmileşti.

İlk defa padişahın yetkileri sınırlandırıldı. Osmanlı Devleti’nde ilk demokratikleşme hareketidir.

Askeri alanda Yapılan Yenilikler;

1) Sekban-ı Cedid Ocağı kuruldu.

2) Eşkinci Ocağı kuruldu.

3) Yeniçeri ocağı kaldırıldı yerine Asakar-i Mansure-i Muhammediye ordusu kuruldu. Bu ordunun asker ihtiyacının karşılanması amacıyla da Mektebi Funün-u Harbiye kuruldu.

Tarihte yeniçeri ocağının kaldırılmasına …………………….. ……………………..

4) Askeri amaçlı ilk nüfus sayımı yapıldı.

5) Mekteb-i Tıbbiye ( Tıbbiyeyi Şahane ) ve Mekteb-i Hayriye kuruldu.

6) Mızıkayı hümayun kurularak Mehteran kaldırıldı.(İtalyan ……………………. Önderliğinde açılmıştır.)

7) Tımar sisteminin kaldırılmasıyla köy-kasabaların korunması için Redif Birlikleri kuruldu.

8) Askerlik işlerinin düzelmesi amacıyla Dar-ı Şura-yı Askeri kurulmuştur.

Yönetim Alanında Yapılan Yenilikler;

Müsadere usulü memurların üzerinden kaldırıldı.
Kanun, tüzük, yönetmelik çıkarılması için Meclis-i Valay-ı Ahkâm-ı Adliye
Memurların terfi işlemleri için Dar-ı Şurayı Babıâli
Tımar sistemi kaldırıldı.
Memurlar maaşa bağlandı, eyaletlere Müşir ve köylere muhtar atandı. Ayanlıklar ortadan kaldırıldı.
Posta teşkilatı kuruldu.
Takvim-i vekayi adında ilk resmi gazete çıkarıldı.
Enderun mektebi kaldırıldı yerine Mekteb-i Maarifi Adliye açıldı.
Memura ceket, fes, pantolon giyme zorunluluğu getirildi.
Mahmut devlet dairelerine portresini astırdı.( ………………….. ………………………. )
Pasaport uygulamasına geçildi.
İstanbul’ a vize uygulaması başlatıldı. ( Mürur tezkeresi )
Divan-ı hümayun kaldırıldı yerine Heyet-i vükela kuruldu.

Divan-ı hümayun Heyet-i vükela

Sadrazam Başvekâlet

Nişancı Dâhiliye Nazırlığı

Defterdar Maliye Nazırlığı

Reisül küttap Hariciye Nazırlığı

Kazasker Nezaret-i adevi (Adalet Bakanlığı) — Meclis-i Maarifi Umumiye Nezareti (MEB)

Şeyhülislam Babı meşihat dairesi

Eğitim, Sağlık, Kültür alanında Yapılan Yenilikler;

Avrupa’ya eğitim amaçlı ilk defa öğrenci gönderildi.
Karantina servisi uygulandı.
İstanbul’da ilköğretim zorunlu hale geldi.
Rüştiye (Ortaokul) ve Mekteb-i Ulum-u Edebiye (Orta dereceli okullar) açıldı.

Ekonomi alanında;

Bu dönemde Mısır sorununun çözümü için İngiltere ile Balta Limanı Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma ile yabancıların ödemiş oldukları gümrük vergisi %15’den %3’e, yerli tüccarların ödemiş oldukları gümrük vergisi %5’den %12’ye çıkarıldı. Ayrıca yabancıların ödemiş olduğu iç gümrük vergisi de kaldırılmıştır. Bu antlaşma Sonucunda Lonca Teşkilatı iflas etti, yerli üretici battı, Osmanlı ekonomisi dışa bağımlı hale geldi. II. Mahmut bu duruma önlem almak için;

Yerli malların kullanılmasını zorunlu hale getirdi.
Memurun giydiği fes için Çuha fabrikası açtı.

TANZİMAT FERMANI (1839)

İlan Edilme Nedenleri;

Mısır Sorunu’nun çözümünde Avrupalı devletlerin desteğini almak.
Fransız İhtilali’nden yayılan Ulusçuluk akımının etkisini azaltmak.
Gayrimüslimlerin haklarını artırarak devlete bağlılıklarını artırmak ve devletin parçalanmasını engellemek.

Bu ferman ile olarak II. Mahmut döneminde hazırlanmıştır. Sultan Abdülmecit zamanında ise Osmanlıcılık politikası doğrultusunda Mustafa Reşit Paşa tarafından hazırlanıp Gülhane Parkı’nda okunmuştur.

Fermanın maddeleri;

Herkesin can, mal ve ırz güvenliği korunacak.
Herkes mal ve mülk sahibi olacak.
Herkesin gelirine göre vergi alınacak.
Askerlik vatan hizmetine dönüştürülecek.(Yani herkes askere gidecek.)
Mahkemeler açık olacak ve kimse yargılanmadan cezalandırılmayacak.

Fermanın önemi

Anayasacılığa geçişin ilk belgesidir.
Hukukun üstünlüğü benimsenmiştir.

ISLAHAT FERMANI (1856)

İlan edilme nedenleri;

Tanzimat fermanının ilan edilme nedeniyle aynıdır.
Paris Barış Konferansı kararlarında etkili olmak için ilan edilmiştir.
İngiltere ve Fransa’nın dış baskıları sonucu hazırlanmıştır.

Fermanın maddeleri;

Gayrimüslimi küçük düşürücü sözler söylenmeyecek.
Gayrimüslimler, banka, şirket, okul açabilecek.
Gayrimüslimler bir kereliğine mahsus olmak üzere nakit bedel ödeyerek askerlikten muaf tutulacak.
Cizye vergisi kaldırılacak.
İltizam usulü kaldırılacak.(Devlet vergiyi ………………………. aracılığıyla toplanmaya başlanmıştır.)
Gayrimüslimler devlet memuru olabilecek.
Gayrimüslimler il genel meclislerine üye olabilecek.(Kazandıkları ilk siyasi haktır.)

Tanzimat Dönemi Yenilikleri (1839-1876)

Bu dönemde iki tane padişahın (Sultan Abdülmecit, Sultan Abdülaziz) yaptığı yenilikler şunlardır;

Meclis-i Ahkâm-ı Adliye
Meclis-i Ali Tanzimat (İkisi 1861’ de birleşti.Kanun-yönetmelik-tüzük çıkarır.)
Divan-ı Ahkâm Adliye(Yargıtay)
Şurayı Devlet (Danıştay) (Fransa’daki Conseil d’etat yapısından örnek alınmıştır.)
1840-1867-1871 Vilayet Nizamnamesi yayınlandı.(…………….-………….-…………-………..-…………..)
1869 Maarif Nizamnamesi ile öğretim kurumları İptidai-Rüştiye-İdadi-Darülfünun şeklinde düzenlendi.
Encümen-i Daniş(Talim Terbiye Kurulu’nda ünlü tarihçi ………. ve İngiliz ……………. yer almıştır.)
Meclis-i Maarif-i Umumiye Nezareti(MEB)
Galatasaray Sultanisi ve Darülfünun açıldı.
Darülmuallimin (erkek) ve Darülmuallimat (kız) öğretmen okulu açıldı.
Mecelle yayınlanmaya başladı.(1868)
Posta pulu basıldı.
Vapur işlerinin düzenlenmesi amacıyla Şirket-i Hayriye
İlk defa demir yolu yapıldı.(Aydın-İzmir arası)
İlk defa dergi çıkarıldı.( …………………… …………………………. )
İlk kadın dergisi çıkarıldı.(Terakki muhaderat – İlk Türk kadın yazar Fatma Aliye Hanım’dır.)
İlk defa Miladi takvim kullanan gazete olarak Sabah yayınlanmaya başlandı.
İlk defa özel gazete çıkarıldı.(Tercüman-ı ahval–Şinasi ve Agâh efendi tarafından çıkarılmıştır.)
İlk mizah dergisi çıkarıldı.(Diyojen-Teodor Kasap tarafından çıkarılmıştır.)
İlk hukuk gazetesi çıkarıldı.(Ceride-i mahakim. Modern hukuka geçişin ilk aşaması sayılmıştır.)
İlk defa dış borç alındı.(İlk dış borcu İngiltere’den Kırım Savaşı sırasında alınmıştır.)
İlk defa yabancı sermayeli banka açıldı.(Bank-ı Osmani-İngiliz-Para basmaya yetkili bankadır.)
Ziraat bankası 1863’te Memleket Sandıkları adıyla açıldı.
İlk defa bir padişah yurtdışına çıktı. Sultan Abdülaziz’in yurt dışına çıkma nedenleri;
Borç para bulabilmek.
Osmanlı’nın içinde yaşayan Hristiyanlara padişahın nasıl saygı duyulduğunu göstermek.
Rusya’nın planlarını anlatmak.

MEŞRUTİYET (1876)

Genç Osmanlıların baskısıyla, II. Abdülhamit tarafından ilan edildi.
Halk yönetime katıldı.
Padişahın atadığı Ayan ve halkın seçtiği Mebusan Meclisi oluştu.

Türk tarihinin ilk yazılı anayasası olan Kanuni Esasi ilan edildi. Bu anayasanın maddeleri ise şunlardır;

Osmanlı Devleti, Osmanoğulları sülalesinden gelen en büyük erkek evlat tarafından yönetilir.
Resmi dili Türkçe’dir.
Resmi dini İslam’dır.
Yasama yetkisi Ayan ve Mebusan Meclisi’ne aittir.
Yürütme yetkisi Heyet-i Vükela’ya aittir.(İlk başbakan ise ……………….. ………………….’dır.)
Sürgün ve Angarya cezasını padişah verebilir.
Hükümet yaptığı işlerden Padişah’a karşı sorumludur.
Padişah önüne gelen bir kanunu sınırsız veto etme hakkına sahiptir.
Meclisi açma-kapama yetkisi Padişah’a aittir.

1877-78 Osmanlı-Rus savaşı ve Ermenilerin Mebusan meclisinde bağımsızlık isteklerini dile getirmeleri üzerine Abdülhamit meclisleri kapattı ve Kanuni Esasi’yi de yürürlükten kaldırdı.

1878’den 1908’e kadar ülke baskı altında yönetilmiştir. Bu döneme İstibdat Dönemi Bu dönemin yenilikleri ise şunlardır;
Haydar Paşa tren garı yapıldı.
Engelliler için ilk defa kurum açıldı.
Sanayi Nefise Mektebi
Berlin-Bağdat demiryolu çalışmaları başladı.(Berlin-Bosof-Bağdat demiryolu projesidir. Projenin fikir babası Wilhelm’dir.)
Ermeni isyanlarının bastırılması amacıyla Hamidiye Alayları
İstihbarat Teşkilatı kuruldu. Bu teşkilata haber götürüp getirenlere Jurnal denir.
İlk arkeoloji müzesi olan Asar-ı Atika açıldı.
Günümüzdeki belli başlı idadiler yani liseler açıldı.Kendisine, döneminde camiden çok okul yaptırdığı için “ …………………………….” denilmiştir.
1881 senesinde Osmanlı Devleti, Muharrem Kararnamesi ile iflas ettiğini açıkladı. Bunun üzerine alacaklı devletler Düyun-u Umumiye İdaresi (Genel Borçlar İdaresi)
1863 kurulan Memleket Sandıkları, Emniyet sandıkları ve Menafi Sandıkları ile birleşerek Ziraat Bankası’na dönüştü.

Abdülhamit’in bu baskılarına karşı ilk adı İttihadi Osmanî, daha sonra ismini değiştirerek İttihat ve Terakki ismini alacak olan ve Osmanlı subaylarından oluşan bu cemiyet 1908 yılında İngiltere ile Rusya arasında yapılan Reval Görüşleri’ne tepki vermeyen Abdülhamit’e karşı Selanik ve Makedonya’da Meşrutiyet’in bir kez daha ilan edilmesi amacıyla Selanik ve Makedonya’da isyan başlattı.

İsyanı bastıramayan Abdülhamit ikinci kez Meşrutiyet’i ilan etti. Bu seferde Meşrutiyeti istemeyenler, halkın bir kısmı, ulema sınıfı, medrese öğrencileri ve padişaha bağlı avcı taburları Meşrutiyet’i devirmek için 13 Nisan 1909’da tarihe 31 Mart Vakası olarak geçen bu gerici ya da diğer adıyla irticacı isyanı başlattılar. Abdülhamit isyanı bastıramayınca Selanik ve Makedonya’da İttihat ve Terakki’ye bağlı bir odu harekete geçerek İstanbul’a kadar geldi. Bu ordunun komutanı Mahmut Şevket Paşa, Kurmay Yüzbaşı’sı ise Mustafa Kemal’di. ( Mustafa Kemal’in tarih sahnesine çıktığı ilk olaydır.)

İsyan, Hareket Ordusu tarafından bastırıldı ve Padişah II. Abdülhamit meclis kararıyla görevinden alındı. Yerine ise V.Mehmet Reşat getirildi. Bu olaydan yararlanan;

Girit, Yunanistan’a bağlandı.
Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti.
Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Bosna Hersek’i ilhak etti.

Uyarı: Osmanlı tarihinde rejime değiştirmeye yönelik çıkan ilk ve son isyan “ 31 Mart Vakası” dır.

1909 KANUN-İ ESASİ DEĞİŞİKLİKLERİ

1876’daki ilk beş madde değişikliğe uğramamıştır. Değişikliğe uğrayan maddeler ise;

Sürgün ve Angarya cezası kaldırılacak.
Hükümet yaptığı işlerden halka (yani meclise) karşı sorumlu hale gelecek.
Padişah önüne gelen kanunu bir kez veto etme hakkına sahiptir.
Padişah isteği ve Mebusan Meclisi’nin 2\3’ünün çoğunluğu ile meclis kapanabilir.
Herkes siyasi parti kurabilir.

Meşrutiyet ile kurulan partiler ise şunlardır;

İttihat ve Terakki Fırkası
Ahrar Fırkası
İttihadi Muhammediye Fırkası
Osmanlı Demokrat Fırkası
Hürriyet ve İtilaf Fırkası
Fedekaran-ı Millet Partisi
Osmanlı Sosyalist Fırkası

İNKILÂP TARİHİ

Trablusgarp Savaşı

Nedenleri;

İtalya’nın siyasi birliğini tamamlayıp sömürgecilik yarışına girmesi.
Osmanlının bölgeyi koruyacak güçte olmaması.
İtalya’nın bölgeye Osmanlıya göre daha yakın olması.
Avrupalı devletlerin işgale onay vermesi.
Trablusgarp’ın zengin hammadde yataklarına sahip olmak.

Mustafa Kemal Gazeteci Şerif Bey ismiyle ……………… ve ……………’a gitmiştir.

Enver Paşa ise ……………. ismiyle Bingazi’ye gidecektir.

Uşi Antlaşması (1912);

Trablusgarp ve Bingazi İtalya’ya bırakılacak.(Osmanlının Kuzey ………..’da toprağı kalmadı.)
Trablusgarp halkı dini açıdan halifeye bağlı hale geldi.(Halifelik ………. ………… ve Uşi’de siyasi amaçlı kulanıldı.)
Balkan Savaşı sonuna kadar 12 Ada İtalya’ya bırakılacak.
Kapitülasyonların kaldırılması için İtalya Osmanlıya yardım edecek.

I.BALKAN SAVAŞI

Savaşa katılan devletler; Yunanistan, …………….. , Sırbistan ve ………….. ’dır. (Savaşı başlatan devlettir.)

Bu devletlerin arkasında ise ……….. vardır. Savaşta en etkili devlet ……………..’dır. Bulgar orduları aramızda sınır olan …………… nehrini aşarak İstanbul’a kadar gelince İngiltere araya girerek Bulgaristan ile Osmanlı arasında ……………….. imzalandı. Buna göre Osmanlı ile Bulgaristan sınırı ………………………. hattı oldu. Osmanlı bu hattın batısını kaybetti.

Savaşın kaybedilme nedenleri;

65 bin askerin savaş öncesi terhis edilmesi
4 cephede birden savaşılması
…………. ……………. …………… ………… (Savaşın kaybedilmesinin en önemli nedenidir.)

Savaşın sonuçları;

En karlı çıkan devlet ……………. Oldu.Buda ………………. Savaşı’na neden olmuştur.
Günümüze kadar gelen ……… ……………. ………….. ………….. başlamıştır.
Arnavutluk savaş sırasında bağımsızlığını ilan etmiştir.(Balkanlar’da kaybedilen en son toprak parçasıdır.)
Osmanlıcılık önemini yitirmiş ………………. fikir akımı önem kazanmıştır.
Yenilgiden hükümeti sorumlu tutan İttihat Terakki ………….. ………….. yaparak hükümeti ele geçirmiştir.
Selanik, Makedonya, Ege adaları, Doğu Trakya, Batı Trakya ve Arnavutluk kaybedilmiştir.(Böylece Osmanlının Balkanlar’da toprağı kalmamıştır.)

BALKAN SAVAŞI

I.Balkan savaşında karlı çıkan Bulgaristan’a karşı Sırbistan, Karadağ ve Yunanistan aralarına …………….’yı da alıp Bulgaristan’a saldırdı. Osmanlı da bu savaştan istifade edip …… ………….’yı Bulgaristan’ın elinden geri aldı. Bulgaristan ile Balkan ülkeleri arasında ………… ……………..imzalanırken, Osmanlı Devleti Bulgaristan’la ……………., Yunanistan’la ………… , Sırbistan’la da hiçbir toprak bağlantısı olmadığı halde arada bulunan Türklerin haklarını korumak ( taşınmaz Mallar) için ………… ………………… imzalandı.

Bulgaristan bu toprak kayıplarının telafisi için ………….. ………. ‘na katılacaktır.
Bu savaşta Edirne Fatihi unvanını ………. ………. alırken,Hamidiye Kahramanı unvanını ise ………. ……….. almıştır.
Bu savaşta Doğu Trakya’nın geri alınmasında …………. ……………’in de etkisi olmuştur.

I.DÜNYA SAVAŞI(1914-1918)

Savaşın nedenleri;

Fransız İhtilali’nden yayılan ……………. akımı.
Rusya ile Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun Balkanlar’da nüfuz elde etmek istemesi.
Sanayileşmiş devletlerin …………………… ve …………….. arayışı.
Rusya’nın ……………………. ve sıcak denizlere inme politikası.
Almanya ve Fransa arasındaki ……………. …………….
Ülkeler arası bloklaşma ve silahlanma yarışı
……………. ve ……………’nın siyasi birliklerini geç tamamlayıp sömürgecilik yarışına girmeleri.
Avusturya-Macaristan veliahdı Ferdinand’ın bir Sırplı tarafından öldürülmesi.

Bloklar;

Anlaşma (İtilaf): İngiltere, Fransa, ……… Daha sonra ise ABD,( Savaşın ……….. …………… , Yunanistan ( ….. …………) Japonya,(……. …………….) İtalya ( ……….. ……………….. )

Bağdaşma(İttifak): Almanya, İtalya, Avusturya-Macaristan, sonradan Osmanlı, Bulgaristan (…… ……………..…)

Almanya’nın Osmanlı’yı yanında savaşa sokma nedenleri;