Giriş

5024 Sayılı Kanun, bilanço esasına göre deften tutan işletmeler için kilometre taşlarından birini oluşturmaktadır. Buna göre bilanço esasına tabi olarak defter tutan işletmeler, 31.12.2003 tarihli bilançolarında yer alan unsurlar üzerindeki enflasyonun etkisini arındıracak şekilde, diğer bir ifade ile enflasyon sıfırlaması yapacak şekilde işlem yapacak ve söz konusu Kanun’da ve bu Kanuna bağlı olarak hazırlanan 328 Sayılı (Taslak) Vergisi Usul Kanunu Genel Tebliğinde belirtilen esaslar çerçevesinde işlem yapacaktır.

Konu ile ilgili olarak hazırlanan 328 no.lu taslak tebliğde yer alan hüküm şöyledir:

YAPILACAK MUHASEBE KAYITLARI

Enflasyon düzeltmeleri, ilgili kıymetlere ait fark hesaplarına ve enflasyon düzeltme hesabına kaydedilecektir.

Vergi Usul Kanunu uyarınca tutulması zorunlu olan yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defterinde, 5024 sayılı Kanunla getirilmiş olan enflasyon düzeltmesi hükümlerine istinaden yapılan düzeltme işlemi ile ilgili olarak herhangi bir kayıt yapılmayacaktır. Söz konusu bu hesapların yevmiye ve defteri kebir kayıtları ile düzeltmiş bilançolar, tasdikli ayrı bir defterde gösterilecek; defter, bu tebliğin yayımlandığı tarihi takibeden ayın sonuna kadar notere tasdik ettirilecektir. Düzeltme işlemlerinin kaydedileceği bu defter, Vergi Usul Kanununun mükerrer 257 nci maddesi uyarınca tutulması ve ibrazı zorunlu defterler kapsamına alınmıştır.

Enflasyon fark hesapları, parasal olmayan kıymetlerin düzeltme işlemi sonrası değeri ile düzeltme öncesi değeri arasındaki farklarının kaydedildiği hesaplardır ve enflasyon düzeltme hesabı ile karşılıklı olarak çalışırlar.

Enflasyon düzeltme hesabı ise parasal olmayan kıymetlerin düzeltilmesi sonucu oluşan farkların kaydedildiği hesabı ifade eder. Parasal olmayan varlıkların enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu oluşan farklar bu hesabın alacağına, parasal olmayan kaynakların enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu oluşan farklar ise borcuna kaydedilir. Enflasyon düzeltme hesabının bakiyesi geçmiş yıl kar/zarar hesabına aktarılmak suretiyle hesap kapatılır.”

Bu çalışmanın amacı, yukarıda yer alan hükme uygun olarak gerçek bir işletme örneğinin neler yapması gerektiği konusunu uygulamalı olarak ortaya koymaktır. Bu çalışma ile bu konuda İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası bünyesinde düzenlenmekte olan ücretsiz eğitim programlarına katkıda bulunmak bu çalışmanın hedefini oluşturmaktadır.

DÜZENLEMENİN ESASLARI

Yukarıda yer alan hükme göre, getirilen düzenlemenin esaslarını aşağıdaki gibi sınıflandırmak mümkündür:

1. Bu düzenleme ile getirilen işlemler, mevcut yevmiye defteri, defteri kebir veya envanter defterine kaydedilmeyecektir.

1. Bu düzenleme ile getirilen işlemlerin yevmiye kayıtları, defteri kebir kayıtları ve düzenleme sonucunda ulaşılacak düzeltilmiş bilanço ayrı bir “enflasyon defteri” adı altında bir deftere kaydedilecektir. (Bu çalışmanın yapıldığı anda söz konusu tebliğ taslağı henüz Resmi Gazetede yayınlanmamıştır.)

1. Söz konu edilen Enflasyon Muhasebesi Defteri, 328 no.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği’nin yayınlandığı tarihi takip eden ayın sonuna kadar tasdik ettirilecektir. Çünkü bu defter, Maliye Bakanlığı tarafından Vergi Usul Kanunun Mükerrer 257 nci maddesi doğrultusunda tutulması ve saklanması zorunlu olan defterler arasına dahil edilmiş olacaktır.

1. Söz konusu defterde işlemler kaydedilirken enflasyon düzeltmesi sonucunda parasal olmayan unsurlara ilişkin olarak ortaya çıkacak olan farklar ilgili hesabın bir alt hesabı olarak açılacak olan Enflasyon Fark Hesabına kaydedilirken, diğer taraftan Enflasyon Düzeltme Hesabına kaydedilecektir.

1. 31.12.2003 tarihli bilançonun düzeltilmesi ile ilgili olarak ortaya çıkacak olan Enflasyon Düzeltme Hesabının bakiyesi “Düzeltilmiş Geçmiş Yıl Karları veya Zararları” hesabına aktarılacaktır.

1. Düzeltilmiş Geçmiş Yıl Karları veya Zararları Hesabı geçmişin temizlenmesine yönelik olarak ortaya çıkacak ve kar olması durumunda vergilendirilmeyecek, zarar olması durumunda sonraki dönemlerin kazançlarının vergilendirilmesinde indirim konusu yapılmayacaktır.

ÖRNEK İŞLETME BİLANÇOSU

31.12.2003

DÜZELTME İŞLEMİ İÇİN GEREKLİ EK BİLGİLER

1. Ticari Mallar Hesabına eklenmiş 500 TL tutarında reel olmayan finansman maliyeti vardır.

1. Ticari Mallar Hesabı ile ilgili stok devir katsayısı 4’tür ve böylece kalan stoklar ortalama 90 günlük stokları oluşturmaktadır.

1. Demirbaşlar Hesabına eklenmiş 700 TL tutarında reel olmayan finansman maliyeti vardır.

1. Demirbaşların tarihi maliyet değeri ile ilgili bilgiler şöyledir: 3.000 TL tutarındaki Demirbaş Ocak 2001’de alınmıştır. 7.000 TL tutarındaki Demirbaş Haziran 2001’de alınmıştır. Demirbaşlar hesabında yer alan 8.000 TL ise yeniden değerleme artışından kaynaklanmaktadır.

1. Birikmiş Amortismanlar üzerinde yeniden değerleme artışları vardır. Dolayısıyla tarihi değerlerden yeniden hesaplanacaktır.

1. Sermaye Hesabında 1.000 TL tutarında Yeniden Değerleme Artışlarından kaynaklanan sermaye artışını oluşturmaktadır. Kalan 8.000 TL tutarındaki Sermayenin 5.000 TL tutarındaki kısmı Haziran 2000’de konmuştur, 3.000 TL tutarındaki kısmı ise Şubat 2001’de konmuştur.

BİLGİLERİN KARAKTERİSTİKLERİ

Yukarıda yer alan, bu örneğe ilişkin olarak, düzetme işlemi için gerekli bilgilerin karakterize edildiğinde iki tip bilgi olduğu ortaya çıkmaktadır. Bunlardan ilki düzeltmeye hazırlık işlemleridir, diğer bir ifade ile düzeltme işleminde dikkate alınmayacak işlemlerdir. Bunlar şunlardır:

1. Stoklardaki reel olmayan finansman maliyetleri

1. Demirbaşlardaki reel olmayan finansman maliyetleri

1. Sermaye artırımında kullanılan yeniden değerleme artışları

1. Yeniden değerleme artışı hesabında yer alan tutarlar

1. Düzeltmeye tabi tutulmayacak olan öz sermaye unsurları

1. Demirbaşlar ve bunların birikmiş amortismanlarında yer alan yeniden değerleme artışları.

Diğer bilgi karakteristiği ise düzeltme işlemine tabi tutulacak olan parasal olmayan unsurlara ilişkin tarihsel bilgilerdir. Bu örnekte tarihsel bilgisi gereken dört parasal olmayan unsur bulunmaktadır. Bunlardan üçü aktifte; stoklar, demirbaşlar ve birikmiş amortismanlar, sonuncusu ise pasifte; sermaye olarak karşımıza çıkmaktadır.

ENFLASYON DEFTERİNİN TUTULMASINDA İZLENECEK ADIMLAR

Enflasyon defterinin tutulmasında aşağıdaki adımların gerçekleştirilmesi, çalışmanın sağlıklı olması açısından gerekli olmaktadır.

1. Tarihi değerlerle hazırlanmış bilançonun açılış kaydı olarak yevmiye defteri şeklinde yapılması,

1. Düzeltmeye hazırlık işlemlerinin ilgili hesaplara ve Enflasyon Düzeltme Hesabına yevmiye defteri şeklinde kaydedilmesi,

1. Enflasyon düzeltmesi işlemlerinin ilgili hesapların Enflasyon Fark Hesapları ile Enflasyon Düzeltme Hesabına yevmiye defteri şeklinde kaydedilmesi,

1. Yukarıda yer alan ve üç aşamada yevmiye defteri şeklinde kaydedilmiş unsurların defteri kebir hesaplarına kaydedilmesi,
2. Düzeltme sonrası 31.12.2003 tarihli Mizanın düzenlenmesi,
3. Düzeltilmiş Bilançonun hazırlanması.

Önceki kısımda tarihi verileri ile ek bilgileri yer alan örnek işletmenin yine yukarıda verilen işlem sırasına göre enflasyon defterine kaydedilmesi aşağıdaki gibi olacaktır.

AÇILIŞ KAYDI

DÜZELTME İÇİN HAZIRLIK İŞLEMLERİ

1. Stoklardaki reel olmayan finansman maliyetleri

1. Demirbaşlardaki reel olmayan finansman maliyetleri

1. Sermaye artırımında kullanılan yeniden değerleme artışları

1. Yeniden değerleme artışı hesabında yer alan tutarlar

1. Düzeltmeye tabi tutulmayacak olan öz sermaye unsurları

1. Demirbaşlar ve bunların birikmiş amortismanlarında yer alan yeniden değerleme artışları.

Not: Demirbaşlar, yıllık % 10 oranında amortismana tabidir ve normal amortisman yönteminin uygulandığı varsayılmıştır.

DÜZELTME İŞLEMİ KAPSAMINDA ENFLASYON FARKLARININ HESAPLANMASI VE KAYDEDİLMESİ

1. a) Ticari Malların Düzeltilmesi ve Enflasyon Farkının Kaydedilmesi

Tutarı: 6.000

Tarihi: Eylül 2003

Düzeltme Katsayısı: 1,02911

Enflasyon Farkı: 175 TL

Düzeltilmiş Değer:6.175 TL

Muhasebe Kaydı

1. b) Demirbaşların Düzeltilmesi ve Enflasyon Farkının Kaydedilmesi

Tutarı-1: 3.000 TL

Tarihi: Ocak 2001

Düzeltme Katsayısı: 2,74754

Enflasyon Farkı-1: 5.242

Düzeltilmiş Değer-1 : 8.242

Tutarı-2: 7.000 TL

Tarihi: Haziran 2001

Düzeltme Katsayısı: 1,94491

Enflasyon Farkı-2: 6.614 TL

Düzeltilmiş Değer-2: 13.614 TL

Muhasebe Kaydı

1. c) Birikmiş Amortismanların Düzeltilmesi ve Enflasyon Farkının Kaydedilmesi

Tutarı-1: (3.000x % 10 x 3 Yıl)= 900 TL

Tarihi: Ocak 2001

Düzeltme Katsayısı: 2,74754

Enflasyon Farkı-1: 1.573 TK

Düzeltilmiş Değer-1 : 2.473 TL

Tutarı-2: (7.000x % 10 x 3 Yıl)= 2.100 TL

Tarihi: Haziran 2001

Düzeltme Katsayısı: 1,94491

Enflasyon Farkı-2: 1.984 TL

Düzeltilmiş Değer-2: 4.084 TL

Muhasebe Kaydı

1. d) Sermaye Hesabının Düzeltilmesi ve Enflasyon Farkının Kaydedilmesi

Tutarı-1: 5.000 TL

Tarihi: Haziran 2000

Düzeltme Katsayısı: 3,14614

Enflasyon Farkı-1: 10.730 TL

Düzeltilmiş Değer-1 : 15.730 TL

Tutarı-2: 3.000 TL

Tarihi: Şubat 2001

Düzeltme Katsayısı: 2,67700

Enflasyon Farkı-2: 5.031 TL

Düzeltilmiş Değer-2: 8.031 TL

Muhasebe Kaydı

ENFLASYON DÜZELTME HESABININ DÜZELTİLMİŞ GEÇMİŞ YIL KAR VEYA ZARARLARI HESABI İLE KAPATILMASI

DFTER-İ KEBİR KAYITLARI

ENFLASYON DÜZELTME SONRASI MİZAN

(Milyon TL)

31.12.2003

ÖRNEK İŞLETMESİNİN DÜZELTİLMİŞ BİLANÇOSU

31.12.2003

(Milyon TL)

EK: DÜZELTME KATSAYILARI

10.Enflasyon Muhasebesinden Kimler Ne Şekilde Etkilenecek?

İşletmelerin enflasyondan etkilenme şekli; İşletmelerin Varlık ve Borç bileşenlerine göre değişecektir. Varlık ve Borç bileşenleri nakdi olanlar ve nakdi olmayanlar şeklinde ikiye ayrılmaktadır.

Varlıklar                                                     Kaynaklar

* Nakdi Varlıklar                                         * Nakdi Kaynaklar

* Nakdi Olmayan Varlıklar                            * Nakdi Olmayan Kaynaklar

Nakdi olup olmama niteliği fiyatlar genel seviyesindeki artıştan etkilenmeye göre ifade edilebilir. Örneğin Nakdi Varlıkların fiyat artışları karşısında nominal değerinde bir değişiklik olmamasına karşın satın alma gücü kaybı sergileyecektir. Nakdi borçlar ise tam tersine olumlu enflasyon karşısında olumlu etki gösterirler. Nakdi olmayan varlık ve kaynakların ise fiyat artışları karşısında nominal değerinde bir değişir ancak satın alma gücü kazanç veya kaybı göstermezler. Örneğin bir masa 1999 yılında 10.000.000 TL sı ise 2003 yılında 50.000.000 TL dır. Masanın nominal değeri yükselir ancak masa fiilen yine sahibinin elindedir. Enflasyon karşısında bir kayıp göstermez.

• Enflasyonist ekonomilerde Parasal varlıkları ( Eldeki para, TL cinsinden alacaklar , alınan çekler ..) parasal kaynaklarına ( Krediler, TL cinsinden borçlar , alınan avanslar …) göre yüksek olan işletmeler zararlı çıkmaktadırlar.

Bu durum neticesinde enflasyonist ekonomilerde tüm işletmeler borçlu olmak istemektedir.

Yukarıdaki açıklama çoğu kişinin kafasında yer alan enflasyon muhasebesi gelecek ve az vergi ödenecek anlayışına da bir açıklama getirmektedir. Tekrar etmek gerekir ise enflasyon karşısındaki kazanç veya kayıp öncelikle işletmenin Varlık, Kaynak bileşenine daha sonra ise bunların Nakdi ve Nakdi olmamasına göre değişecektir. Enflasyondan bir başka etkilenme durumu ise işletmelerin hasılatlarının ve giderlerinin yıl içerisinde yayıldıkları dönemlerdir.

Dikkat çekici bir diğer husus ise Sermaye Piyasası Kurulunun bu konudaki tebliğinde açıklanmaktadır. İşletmeler dönemi şayet kar ile kapatırlar ise yapacakları kar dağıtımını enflasyon muhasebesi uyarınca düzeltilmiş tablolarında oluşan kar önceki finansal tablolarda oluşan kardan düşük ise bu kar üzerinden yapmalılardır.

Bu husus işletme sermayesini korumak amacı ile getirilmiştir.

Bu güne dek tartışılmakta olan ve uygulamaya konulması bir hayli gecikmiş olan enflasyon muhasebesi, işletmelerin gerçekçi olmayan kârlardan doğan vergilendirilmelerinin önüne geçmekle birlikte finansal tablolarının gerçeği yansıtır ve yol gösterir bir hal almasını sağlayacaktır.

1. Uluslararası Muhasebe Standardı 29. Hiperenflasyonist Ekonomilerde

Finansal Raporlama Bu standart hiperenflasyonist bir ekonominin para birimi cinsinden hazırlanan bir işletmeye ait, konsolide finansal tablolar da dahil olmak üzere temel finansal tablolarına uygulanmalıdır.

2. Hiperenflasyonist bir ekonomide, yerel para ile ifade edilmiş faaliyet sonuçlarını ve mali durumu, herhangi bir düzeltmeye gitmeden raporlamak faydalı değildir. Farklı zamanlarda hatta aynı muhasebe döneminde paranın satın alma gücündeki düşüş, meydana gelen işlemlerin tutarlarının karşılaştırılmasını yanıltıcı hale getirir.

3. Bu standart, hiperenflasyonun oluştuğu sayılan mutlak bir oranı saptamaz. Finansal tabloların bu standarda göre düzeltilmesi gerektiğine karar verilmesi bir takdir meselesidir. Aşağıdaki ekonomik özelliklerin, bunlarla sınırlı olmamak kaydıyla, bir ekonomide bulunması halinde hiperenflasyonun varlığı kabul edilir.

• nüfusun çoğunluğu servetini parasal olmayan varlıklar veya nispeten daha istikrarlı olan yabancı bir parada tutuyorsa; yerel parasının satınalma gücünü koruyabilmek için derhal yatırıma yönlendiriyorsa;

• nüfusun çoğunluğu parasal işlemleri yerel para biriminden ziyade, nispeten daha istikrarlı olan yabancı bir para birimi ile ifade ediyorsa, dolayısıyla fiyatlar bu para birimine endeksleniyorsa,

• vadeli satış ve alışlarda, vade süresi kısa bile olsa, fiyatlar vade süresindeki satın alma gücündeki beklenen kaybı telafi edecek şekilde belirleniyorsa,

• faiz oranları, ücretler ve fiyatlar, bir fiyat endeksine bağlanmışsa,

• üç yıllık kümülatif enflasyon oranı % 100′ e yaklaşıyor ya da geçiyorsa.

1. Aynı hiperenflasyonist ekonominin para birimiyle rapor hazırlayan tüm işletmelerin, bu standardı aynı tarihten itibaren uygulamaları daha uygun olur. Bununla birlikte, bu standart, bir işletmenin raporlarını hazırladığı para biriminin bulunduğu ülkede hiperenflasyonun oluştuğu raporlama döneminin başından itibaren uygulanır.

Finansal Tabloların Düzeltilmesi

1. Fiyatlar, özel veya genel, politik, ekonomik ve sosyal nedenlerle zaman içinde değişir. Arz,   talep       ve teknolojideki değişimler gibi özel nedenler,nispi fiyatların birbirinden bağımsız olarak önemli ölçüde artmasına veya azalmasına neden olurlar. Ayrıca genel nedenler, fiyatlar genel seviyesinde ve dolayısıyla paranın satın alma gücünde değişikliklere sebep olabilir.

1. Birçok ülkede, temel finansal tablolar, yeniden değerlenen maddi duran varlıklar ve finansal duran varlıklar dışında, genel fiyat seviyelerine veya varlıkların özel fiyat artışlarına bakılmaksızın, tarihi maliyet esas alınarak hazırlanır. Ancak, bazı işletmeler, temel finansal tablolarını, sözkonusu varlıkların fiyatlarındaki değişiklikleri yansıtan cari maliyet esasına göre sunarlar.

7. Hiperenflasyonist bir ekonomide, finansal tablolar, ister tarihi maliyet ister cari maliyet esasına göre hazırlanmış olsun, sadece bilanço tarihindeki cari ölçü birimi ile ifade edilirse faydalı olur. Sonuç olarak bu standart, bir işletmenin hiperenflasyonist bir ekonominin para birimiyle hazırlanmış temel finansal tablolarına uygulanır. Bu Standardın öngördüğü bilgiler, düzeltilmemiş finansal tablolara ek olarak sunulamaz. Buna ilaveten, düzeltme yapılmadan önce finansal tabloların ayrı olarak sunulması da uygun değildir.

8. Hiperenflasyonist bir ekonominin para birimi ile raporlama yapan bir işletme, ister tarihi maliyet, ister cari maliyet esasına göre hazırlanmış olsun, finansal tablolarını bilanço gününde geçerli para birimi ile ifade etmek zorundadır. Finansal Tabloların Sunulması ile ilgili 1No.lu Uluslararası Muhasebe Standardı‘nda istenen önceki döneme ait rakamların, finansal tabloların ve geçmiş dönemle ilgili diğer bilgilerin de bilanço tarihindeki cari ölçü birimi cinsinden ifade edilmesi gerekir.

9. Net parasal pozisyonda oluşan kazanç veya kayıplar net kar içinde yer almalı ve ayrı olarak açıklanmalıdır.
10. Bu standarda göre finansal tabloların yeniden düzenlenmesi için yargılar kadar belirli yöntemlerin de uygulanması gerekir. Bu yöntemlerin ve yargıların dönemden döneme tutarlı olarak uygulanması, yeniden düzenlenmiş finansal tablolardaki sonuçların tam doğruluğundan daha önemlidir.

Tarihi Maliyet Esasına Göre Düzenlenmiş Finansal Tablolar

Bilanço          

1. Bilanço tarihinde cari ölçü birimi ile ifade edilmemiş bilanço kalemleri genel fiyat endeksi uygulanarak düzeltilirler.
2. Parasal kalemler, bilanço tarihindeki cari para birimi ile esasen ifade edildiklerinden ayrıca düzeltilmezler. Parasal kalemler, elde tutulan para ile nakit olarak ödenecek alacak ve borçlardır.
3. Endekse bağlı tahviller ve borçlar gibi sözleşme ile fiyat değişmelerine bağlanmış varlık ve borçlar, sözleşme şartlarına bağlı olarak bilanço gününde düzeltilirler. Bunlar düzeltilmiş bilançolarda bu yeni değerleriyle gösterilirler.
4. Diğer tüm varlıklar ve borçlar parasal olmayan kalemlerdir. Bazı parasal olmayan kalemler bilanço tarihinde net gerçekleşebilir değeri veya piyasa değeri ile gösterilmişlerse, tekrar düzeltilmezler. Bunların dışındaki diğer parasal olmayan bütün varlıklar ve borçlar düzeltilirler.

5. Parasal olmayan kalemlerin büyük çoğunluğu maliyet veya maliyet eksi amortisman değeriyle bilançolarda iktisap edildikleri tarihteki değerleriyle gösterilirler. Her kalemin düzeltilmiş maliyeti veya düzeltilmiş maliyet eksi birikmiş amortisman değeri; alım gününden bilanço gününe kadar oluşan fiyatlar genel endeksindeki değişim uygulanarak belirlenir. Bu nedenle maddi duran varlıklar, finansal duran varlıklar, hammadde ve ticari mal stokları, şerefiye, patent, ticari markalar ve benzeri varlıklar alım tarihinden itibaren düzeltilir. Yarı mamul ve mamul stokları alım ve üretim tarihlerine göre düzeltilir.
6. Maddi duran varlıkların elde ediliş tarihleri hakkında ayrıntılı kayıtlar bulunmayabilir ya da tahmin edilemeyebilir. Bu gibi istisnai durumlarda, bu standardın ilk uygulandığı dönemde, düzeltmeye esas teşkil edecek değerlerin bulunabilmesi için bağımsız bir uzman tarafından değer tespiti yapılmasına ihtiyaç duyulabilir.
7. Bu standart tarafından düzeltilmesi istenen maddi duran varlıkların alındığı döneme ait genel fiyat endeksi bulunmayabilir. Böyle istisnai durumlarda, raporlanan para birimi ile nispeten istikrarlı yabancı bir para birimi arasındaki döviz kurundaki değişme , tahmini bir düzeltme ölçüsü olarak kullanılır.
8. Bazı parasal olmayan değerler, elde edilme değerinden veya bilanço günlerindeki değerlerinden başka bir değerle bilançoda gösterilmiş olabilir. Örneğin maddi duran varlıklar daha önceki bir tarihte (yeniden) değerlenmiş olabilir. Bu hallerde bilançoda gösterilen değerler, (yeniden) değerleme tarihinden itibaren düzeltilirler.
9. Parasal olmayan bir varlığın düzeltilmiş değeri onun gelecekteki kullanım değerini (satış ya da başka şekilde elden çıkarma dahil) aştığı takdirde, düzeltilmiş değeri bu konuları düzenleyen Uluslararası Muhasebe Standardına göre azaltılır. Böyle durumlarda, maddi duran varlıklar, şerefiye, patent ve ticari markaların düzeltilmiş değerleri geri kazanılabilir değerlerine, stokların düzeltilmiş değeri net satış değerine, hisse senedi yatırımlarının değeri de onların piyasa değerine indirilir.
10. Öz kaynak yöntemi ile muhasebeleştirilen bir iştirak, hiperenflasyonist bir ekonominin para birimi ile rapor düzenliyor olabilir. Bu iştirakin bilanço ve gelir tablosu, bu standarda uygun olarak düzeltilir ve iştirak edenin net varlıklar ve faaliyet sonuçları üzerindeki payı düzeltilmiş tablolardan hesaplanır. Eğer iştirak edilen şirketin düzeltilmiş finansal tabloları yabancı bir para cinsinden ifade edilmişse, bu finansal tablolar kapanış kurundan çevrilir.
11. Enflasyonun etkisi genellikle borçlanma maliyetlerine yansıtılır. Borçlanma yoluyla finanse edilen yatırım harcamalarını hem enflasyona göre düzeltmek hem de aynı dönem içinde enflasyonu da içine alan borçlanma maliyetlerini aktifleştirmek uygun değildir. Borçlanma maliyetlerinin bu kısmı , maliyetlerin oluştuğu dönemde gider olarak gösterilir.
12. Bir işletme, açıkça bir faiz yüklenmeden ödemenin geç yapılmasına olanak veren bir anlaşma ile varlık alabilir. Buradaki gizli faizi alış bedelinden elimine etmek pratik olarak mümkün değilse, söz konusu varlık alış tarihindeki düzeltme katsayısı ile değil, ödemenin yapıldığı tarihteki düzeltme katsayısı ile düzeltilir.
13. 21 No.lu Uluslararası Muhasebe Standardı – Döviz Kurlarındaki Değişmelerin Etkileri – yakın geçmişte meydana gelen yüksek devalüasyon nedeniyle ortaya çıkan kur farklarının varlıkların maliyetine eklenmesine izin vermektedir. Böyle bir uygulama hiperenflasyonist bir ülkenin para birimi ile raporlarını hazırlayan ve aktiflerini satın alma tarihinden itibaren düzelten bir işletme için uygun değildir.

4. Bu standardın uygulandığı ilk dönemin başında özkaynak kalemleri, dağıtılmamış karlar ve yeniden değerleme fonları hariç, bu kalemlerin ortaya çıktıkları tarihten itibaren fiyatlar genel endeksine göre düzeltilir. Önceki dönemlerden gelen yeniden değerleme fonları elimine edilir. Bilançodaki diğer kalemlerin düzeltilmesinden doğan tüm farklar, düzeltilmiş bilançoda dağıtılmamış karları oluşturur.
5. İlk dönemin sonunda ve onu izleyen dönemlerde özkaynakların bütün kalemleri o döneme ait katsayı ile, eğer dönem içinde ortaya çıkmışsa, o tarihteki düzeltme katsayısı ile düzeltilir. Özkaynakdaki değişiklikler, 1 no.lu Uluslararası Muhasebe Standardı’na – Finansal Tabloların Sunulması – uygun olarak açıklanır.

Gelir Tablosu

6. Bu standart, gelir tablosundaki bütün kalemlerin bilanço tarihindeki cari ölçü birimiyle düzeltilmesini gerekli görür. Bunun için, gelir ve gider tutarlarının ilk kaydedildikleri tarihlerdeki genel fiyat endeksine göre düzeltilmesi gerekir.

Net Parasal Pozisyon Kazanç veya Kayıpları

7. Enflasyonist bir dönemde, parasal varlık ve parasal borçların endekse bağlanmadığı hallerde, parasal borçlarından daha fazla parasal varlık tutan bir işletme, alım gücü kaybeder; parasal varlıklarından daha fazla borcu olan bir işletme ise alım gücü kazanır. Parasal varlık ve parasal borçların farkından doğan kazanç veya kayıp, parasal olmayan varlıkların, özkaynak ve gelir tablosu kalemlerinin yeniden düzenlenmesi ile endekse bağlı varlık ve borçların ayarlanması sonucu oluşan farktan hesaplanır. Kazanç veya kayıp, parasal varlık ve parasal borçlar arasındaki farkın ağırlıklı ortalamasına fiyatlar genel endeksindeki değişimin uygulanması ile tahmin edilebilir.
8. Net parasal pozisyon kazanç veya kaybı net gelir içinde gösterilir. Paragraf 13.te belirtilen şekilde, anlaşmalar ile fiyat değişikliklerine endekslenmiş aktif ve yükümlülüklerde yapılan düzeltme net parasal pozisyon kazanç veya kaybından mahsup edilir. Diğer gelir tablosu kalemleri mesela faiz gelir ve gideri, tasarruf edilen veya borç alınan fonlara ilişkin döviz kuru farkları da net parasal pozisyon ile ilişkilendirilir. Bu kalemler ayrıca açıklanmakla birlikte, bunların gelir tablosunda net parasal pozisyon kazanç veya kaybı içinde gösterilmesi yardımcı olabilir.

Cari Maliyet Esasına Göre Düzenlenmiş Finansal Tablolar

Bilanço

9. Cari maliyet ile ifade edilen kalemler, zaten bilanço tarihindeki ölçü birimi ile ifade edildiklerinden bunların tekrar düzeltilmesine gerek yoktur. Bilançodaki diğer kalemler paragraf 11-25 teki gibi düzeltilir.

Gelir Tablosu

1. Cari maliyet ile düzenlenmiş gelir tablosu, yeniden düzenlenmeden önce, genellikle işlemin veya olayın oluştuğu zaman geçerli olan maliyeti gösterir. Satışların maliyeti ve amortisman, tükendikleri zamandaki cari maliyetleri ile kaydedilirler; satışlar ve diğer giderler ise meydana geldikleri zamandaki parasal tutarları ile kaydedilirler. Bu nedenle, tüm tutarların fiyatlar genel endeksi uygulanarak bilanço günündeki geçerli ölçü birimine göre düzeltilmesi gerekir.

Net Parasal Pozisyon Kazanç veya Kaybı

1. Parasal varlık ve parasal borçların farkından doğan kazanç veya kayıplar 27. ve 28. paragraflara göre hesaplanır. Cari maliyet esasına göre hazırlanan       gelir tablosu, 15 No.lu Uluslararası Muhasebe Standardı’nın – Değişen Fiyatların Etkilerini Yansıtan Bilgiler – 16. paragrafına göre değişen fiyatların parasal kalemler üzerindeki etkilerini yansıtan ayarlamalar içerebilir. Bu şekilde bir ayarlama parasal varlık ve parasal borçların farkından doğan kazanç veya kaybın bir parçasıdır.

Vergiler

1. Bu standarda göre finansal tabloların düzeltilmesi, vergilendirilecek kar ile muhasebe karının arasındaki farkın artmasına neden olabilir. Bu farklar 12 No.lu Uluslararası Muhasebe Standardı – Gelir Vergileri – .kapsamında dikkate alınır.

Nakit Akım Tablosu

1. Bu standarda göre, nakit akım tablosunda yer alan bütün kalemler bilanço tarihindeki cari ölçü birimiyle ifade edilir.

Önceki Dönem Rakamları

1. Önceki döneme ait rakamlar, gerek tarihi maliyet , gerekse cari maliyete göre hazırlanmış olsun , finansal tabloların karşılaştırılabilmesi için, genel fiyat endeksi uygulanarak bilanço tarihindeki cari ölçü birimine getirilir. Daha önceki dönemlere ait bilgiler de rapor tarihindeki cari ölçü birimine göre düzeltilir.

Konsolide Finansal Tablolar

1. Hiperenflasyonist bir ekonomide finansal tablo düzenleyen ana şirket, yine hiperenflasyonist bir ekonominin para birimi ile finansal tablo düzenleyen bağlı ortaklığa sahip olabilir. Bağlı ortaklıkların finansal tablolarının, ana şirket tarafından düzenlenen konsolide finansal tablolara dahil edilmeden önce, bağlı ortaklığın rapor düzenlediği ülkedeki fiyatlar genel endeksi uygulanarak düzeltilmesi gerekir. Bağlı ortaklık yabancı bir şirket ise, finansal tablolar bilanço tarihindeki kura göre çevrilir. Hiperenflasyonist olmayan bir ülkenin para birimi ile finansal tablo hazırlayan bir bağlı ortaklığın finansal tabloları ise, 21 No.lu Uluslararası Muhasebe Standardı’na – Döviz Kurlarındaki Değişmelerin Etkileri – göre işleme tabi tutulur.

1. Eğer değişik tarihli finansal tablolar konsolide edilmişlerse, parasal olsun ya da olmasın bütün kalemlerin konsolide finansal tablonun hazırlandığı tarihteki cari para birimi ile tekrar düzeltilmeleri gerekir.

Genel Fiyat Endeksinin Seçimi ve Kullanımı

1. Bu standarda göre finansal tabloların düzeltilmesi için satın alma gücündeki değişmeleri yansıtan genel fiyat endeksinin kullanılması gerekir. Aynı para birimi ile rapor hazırlayan bütün işletmeler, aynı ekonomide aynı endeksi kullanmayı tercih etmelidir.

Hiperenflasyonun Sona Ermesi

1. Bir ekonomide hiperenflasyon sona erer ve dolayısıyla bir işletme, finansal tablolarını bu standarda göre hazırlayıp, sunmaktan vazgeçerse, bir önceki dönem sonundaki cari ölçü birimine göre düzeltilmiş değerler, daha sonraki dönemlerdeki finansal tablolara baz teşkil eder.

Açıklamalar

1. Aşağıdaki açıklamalar yapılmalıdır:

• Finansal tabloların ve önceki döneme ait rakamların kullanılan para birimindeki genel satın alma gücündeki değişime göre düzeltildiği ve bilanço günündeki geçerli ölçü birimine göre ifade edildiği,

• Finansal tabloların tarihi maliyet esasına göre mi yoksa cari maliyet esasına göre mi düzenlendiği, ve

• Seçilen fiyat endeksinin türü ve bilanço günündeki seviyesi ile endeksteki Cari ve önceki dönemdeki değişmeler

1. Bu standarda göre yapılacak açıklamalar, enflasyonun finansal tablolar üzerindeki etkileri ile ilgili konuları açıklığa kavuşturmak için gereklidir. Aynı zamanda, bu açıklamalar konuyu ve sonuçları anlamak için gerekli diğer bilgileri de sağlar.

Yürürlük Tarihi

Bu Uluslararası Muhasebe Standardı 01 Ocak 1990 tarihinde veya daha sonra hazırlanan finansal tablolar için geçerlidir.

12.KISALTMALAR

BDDK                                   Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu

DİE                                        Devlet İstatistik Enstitüsü

İMKB                                    İstanbul Menkul Kıymetler Borsası

SPK                                                  Sermaye Piyasası Kurulu

TEFE                                    Toplatan Eşya Fiyat Endeksi

THP                                       Tek Düzen Hesap Planı

TÜFE                                    Tüketici Fiyat Endeksi

UFRS                                    Uluslar arası Finansal Raporlama Standardı

UMS                                      Uluslar arası Muhasebe Standartları

VUK                                      Vergi Usul Kanunu

YARARLANILAN KAYNAKLAR

1-        AKDOĞAN, N.; TENKER, N. : Finansal Tablolar ve Mali Analizin Teknikleri

2-        AKTUĞ, O. : Enflasyon , Enflasyon Muhasebesi ve Yeniden Değerleme I Olayına   Güncel Yaklaşımlar İSO Dergisi.

3-        ARIKAN , Y.: Uluslararası Muhasebe Standartları veTürkiye Uygulamsı Mali Çözüm Dergisi

4-        AYSAN, M.: Türkiye Muhasebe Standardı-2 Türkiye Muhasebe Standartları Sempozyumu

5-        BATIREL . Ö.F.: Enflasyon ve Vergi Sistemi İlişkisi Üzerine, Vergi Dünyası

6-        MALİYE HESAP UZMANLARI DERNEĞİ : Beyanmame Düzenleme Klavuzu

7-        DORANGÖL CÖMERT, N.: Tarihi Maliyet ,Muhasebe Bilgisinin enflasyon Düzenlemlerindeki Kusurları Vergi Dünyası

8-        HACIRÜSTEMOĞLU, R.: Enflasyonun Muhasebeye Etkisi Marmara İletişim Dergisi

9-        HACIRÜSTEMOĞLU, R.: Enflasyın Muhasebesi Uygulamları Ders Kitepları

10-      İSTANBUL MÜLKİYELİLER VAKFI: Enflasyon Muhasebesi, Mİ-KA Matbaacılık

11-      İZMİR S.M.M.M. ODASI : Türkiye Muhasebe Standartları Sepozyumu VII; Enflasyon Muhasebesi

12-      TÜRKİYE SANAYİ SEVK VE İDARE ENSTİTÜSÜ: Enflasyonist Ortamda Sermaye Yönetimi

13-      TÜRKİYE MUHASEBE STANDARTLARI 2001 : TMUDESK , Türmob Yayınları

14-      5024 NOLU YASAYA GÖRE ENFLASYON MUHASEBESİ: Alfa yayınları

[wp_ad_camp_5]

LÜTFEN BİZİ BEĞENİN