SONUÇ

Enflasyon düzeltmesinin amacı mali tabloların paranın satın alma gücünü ifade edecek şekilde düzeltilmesidir. Bu düzeltme endeksler yardımıyla yapılır. Kullanılabilecek endeksler Genel fiyat endeksleri ve özel fiyat endeksleri olabilir. Genel Fiyat endeksleri genel fiyat değişimlerini içeren endekslerdir (TEFE , TÜFE gibi ) , özel fiyat endeksleri ile sektörer mal guruplarındaki fiyat değişimlerini gösterir endekslerdir Örneğin sadece mobilya sektöründeki fiyat değişimlerini gösteren bir endekstir. Ancak bizim vergi kanunlarımıza getirilen düzenlemelerde kullanılacak endeks Toptan Eşya Fiyat Endeksidir. (TEFE)

Enflasyon düzeltmesine ilişkin esaslar 5024 sayılı kanun ile getirilmiş olup kanunda (mükerrer 298 .madde ile) süreklilik arz eden enflasyon düzeltme işlemleri ve (Geçici 25. madde ile) 31.12.2003 tarihli finansal tabloların düzeltilmesine ilişkin esaslar belirtilmiştir.

Gene 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile 31.12.2003 tarihli finansal tabloların düzeltilmesine ilişkin esaslar açıklanmıştır.

• Parasal ve Parasal Olmayan Kalemlerin Ayrımı

Enflasyon muhasebesi parasal olmayan kalemlerin bilanço tarihindeki paranın satın alma gücü esas alınarak, düzeltilmiş tutarlar ile ifade edilmesini öngörmektedir. Parasal kalemler paranın değerindeki değişmeler karşısında nominal değerleri sabit kalan ancak satın alma güçleri değişen (dolayısıyla “azalan”) kalemlerden oluşur. Parasal kalemler bilanço tarihinde halihazırda paranın cari satın alma gücünde ifade edildiklerinden enflasyona gore düzeltilmezler. Parasal olmayan kalemler ise parasal kalemler dışında kalan kalemlerden oluşur.

Herhangi bir kalemin parasal olup olmadığına karar verilirken o kalemin gösterdiği karakteristik özellikleri de göz önünde bulundurmak gerekmektedir. Örneğin “Şüpheli Alacaklar Karşılığı” kalemi “Ticari Alacaklar” kaleminin parasal kalem olması nedeniyle, parasal kalem olarak dğerlendirilmelidir. Diğer taraftan “Stok değer Düşüklüğü Karşılığı” kalemi ise “stokların” paasal olmayan kalem olması nedeniyle, parasal olmayan kalem olarak değerlendirilmelidir.

Parasal olmayan kalemlerden bazıları aşağıdaki gibidir;

• Stoklar,
• Maddi duran varlıklar,
• Maddi olmayan duran varlıklar,
• Peşin ödenmiş giderler,
• Satın alımlar için ödenen avanslar,
• Satışlar için alınan avanslar,
• Ertelenmiş gelirler ve
• Özsermaye kalemleri.

• Parasal Olmayan Kalemlerin Düzeltilmesi

Tüm parasal olmayan varlık ve yükümlülüklerin malitablolarda paranın bilanço tarihindeki satın alma gücü üzerinden ifade edilmeleri gerektiğinden, işlem tarihinden bilanço tarihine kadar geçen sürede gerçekleşen Toptan eşya Fiayatları Genel Endeksindeki artıştan hesaplanan düzeltme katsayısı kullanılarak enflasyona gore düzeltilirler.

Enflasyon muhasebesinin uygulandığı ilk dönemde, geçmiş yıl karı veya zararları ile dönem net karı veya zararıhariç olmak üzere, parasal olmayan tüm bilanço kalemleri işlemn gerçekleşmiş olduğu tarihteki düzeltme katsayısı kullanılmak suretiyle enflasyona gore düzeltilirler. Bu uygulama sonucunda geçmiş yıl karı veya zararları ile net dönem karı veya zararlarının toplamı olan bilanço tarihi itibariyle birikmiş bilançoda dengeleyici kalem olarak hesaplanır.

5.3.1 Geri Kazanaılabilir Tutar veya Maliyetin Düşüğü Kuralı

Enflasyon muhasebesi uygulaması sırasında dikkat edilmesi gereken önemli hususlardan biisi enflasyona gore düzeltilmiş mali tablolarda parasal olmayan kalemlerin geri kazanılabilir tutarları veya enflasyona gore düzeltilmiş maliyet bedelinin düşük olanı üzerinden gösterilmesidir. Bu amaçla, öncelikle bilanço tarihinde paranın cari satın alma gücü üzerinden gösterilmiş tarihsel maliyetler ile, ilgili kalemlerin geri kazanılabilir tutarları karşılaştırılır. Bir varlığın geri kazanılabilir tutarının, enflasyona gore düzeltilmiş değerinden düşük olması durumu söz konusu ise, enflasyona gore düzeltilmemiş mali tablolarda böyle bir karşılığa ihtiyaç olmamasına rağmen, iki değer arasındaki fark değer düşüklüğü karşılığı ayrılması suretiyle gelir tablosuna yansıtılır. Geri kazanılabilir tutar bir varlığın net satış fiyatı ile kullanım değerinden yüksek olanı olarak tanımlanmıştır. Kullanım değeri ise bir varlığın sürekli kullanımından ve faydalı ömrü sonunda elden çıkarılmasından elde edilmesi beklenen nakit akımlarının tahmin edilen bugünkü değeri olarak tanımlanmıştır.

– Enflasyon muhasebesi uygulanmış mali tablolar, varlıkların veya şirketin rayiç bedelini gösterir mi?

Enflasyon muhasebesi tarihi maliyet yöntemini temel almaktadır. Bu nedenle ve buna ek olarak piyasalardaki reel fiyat dalgalanmalarının göz önüne alınmaması nedeniyle enflasyon muhasebesi yapılmış varlık değerlerinin varlıklarının rayiç bedelini göstermesi beklenmez ve hedeflenmez. Aynı şekilde, enflasyon düzeltmesi yapılmış bir mali tablonun net aktif değerinin de şirketin rayiç bedelini göstermesi beklenmez ve hedeflenmez.

       5.3.2 Peşin Ödenmiş Giderler

Enflasyon muhasebesi uygulaması sırasında tarihsel maliyet bedelleri üzerinden gösterilen peşin ödenmiş giderler ödeme tarihlerine gore yaşlandırma sonuunda tespit edilen ayın düzeltme katsayısı ile enflasyona gore düzeltilerek bilanço tarihinde paranın satın alam gücü üzerinden ifade edilir.

       5.3.3 Satın Alımlar İçin Ödenen Avanslar

Peşin ödenmiş giderlerde olduğu gibi satın alımlar (sabit kıymetler vaya stoklar) için ödenen avanslaırın da yaşlandırma tablosu düzenlenir ve ödemelerin gerçekleştiği ilgili ayların düzeltme katsayısı ile enflasyona göre düzeltilerek bilanço tarihinde paranın satın alma gücü üzerindengösterilir. Sabit kıymet veya stok fiziki olarak işletmeye geldiğinde, ilgili kalemlerin maliyeti yukarıda belirtilen enflasyona gore düzeltilmiş tutarlar üzerinden ifade edilmelidir.

– Personel avansları da enflasyona gore düzeltilmeli midir?

Avansların enflasyona gore düzeltilmesinde dikkat edilmesi gereken nokta söz konusu parasal olan bir kalem ile mi yoksa parsal olamayan bir kalem iel mi ilişkili olduğunun belirlenmesidir.

Personele verilen avans, genellikle herhangi bir parasal olmayan kalem ile ilişkilendirilemediği için bilanço tarihinde söz konusu personelin işletmeye ödemekle yükümlü olduğu tutarolarak değerlendirilmeli ve parasal olarak dikkate alınmalıdır.

Bu sebepten ötürü personele verieln avans, işlemin gerçekleştiği tarihteki düzeltme katsayısı ile enflasyona gore düzeltilmez.

Ancak verilen avans personle avansı olarak değil de, sabit kıymet veya stok alımı için verilmiş ise işlemin gerçekleştiği tarihteki düzeltme katsayısı ile düzeltilir.

Ödenen avansların enflasyona gore düzeltilmesi ile ilgili örnek

31 aralık 2001 tarihi itibariyle, bir işletmenin, sabit kıymet alımlarına ilişkin vermiş olduğu avansların detayı aşağıdaki gibidir.

Tutar                         Düzeltme                   Enflasyona

Avansın verildiği tarih         (Milyon TL)               Katsayısı                   gore düzeltilmiş değer

Eylül 2000                           35.000                         2.023                        70.805

Kasım 2000                         65.000                         1.921                         124.865

Mart 2001                             90.000                         1.632                         146.880

Mayıs 2001                         110.000                         1.342                         147.620

Temmuz 2001                       55.000                         1.263                         69.465

Ekim 2001                           145.000                      1.085                         157.325

500.000                                                         716.960

5.3.4 Stoklar

Tebliğin 12. maddesinde belirtildiği üzere hammadde, emtia, yarı mamul ve maul stokları, işletmelerin stok değerleme politikaları ile uyumlu olarak enflasyona gore düzeltme işlemine tabi tutulur. Genel uygulama, ilgili kalemlerin tarihsl maliyet değerinin ve iktisap tarihinin bulunması ve anflasyona gore düzeltilmesinden ibarettir. Ancak aynı madde, yoğun olarak işem gören stoklar ile ilgili düzeltme katsayılarının saptanmasından stok değerleme yöntemine bağlı olarak dönem sonunda ortalama maliyetine eşit ve en yakın alım maliyetinin gerçekleştirdiği ayın, stokların alım tarihi olarak Kabul edilmesi gibi toplu yöntemlerin kullanılabileceğinden bahsetmektedir. Stok kalemlerinin enflasyon düzeltmesinin usul ve esasları şöyle özetlenebilir:

Ilk madde ve malzeme

Ilk madde ve malzemenin düzeltilmesinde öncelikle ilgili kalemin tarihsel maliyet değerinin ve iktisap tarihinin bir yaşlandırma tablosu hazırlanarak tespit edilmesi ve ilgili tarihlerdeki düzeltme katsayıları ile enflasyona gore düzeltilmesi gerekmektedir. Ancak bu detayda bir yaşlandırma tablosu eldeedilemiyorsa, önemlilik ilkesinin gözönünde bulundurulması şartı ile, stok devir hızlarının kullanılmasıyla tahmini bir yaşlandırma tablosu elde edilebilir. Stok devir hızının bulunmasında Türk Lirası değerler değil, dönem içinde gerçekleşen işlemler ile ilgili birimlerin (kg,adet,m3 gibi) kullanılması daha doğru sonuç verecektir. Bu yöntemin kullanılması sırasında dikkat edilmesi gereken husus önemlilik ilkesinin gözden kaçırılmaması ve düzeltilmesi yapılacak ilk madde ve malzemenin mahiyetinin gözönünde bulundurulmasıdır. Örneğin, stokta uzun sure kalan maddeler için yada devir hızı değişkenlik gösteren stoklar için stok devir hızı yönteminin uygulanması sağlıklı sonuçlar vermeyebilir.

Ilk madde ve malzemelerin iktisap tarihlerinin detaylı olarak takip edilmesi durumunda enflasyona gore düzeltilmesi ile ilgili örnek

31 Aralık 2001 tarihi itibariyle A ilk madde ve malzemesinin yaşlandırma tablosu ve enflasyona gore düzeltilmesi aşağıdaki gibidir.

Tarihi elde                                       Enflasyona

Birim         etme maliyeti         Düzeltme         gore düzeltilmiş

Iktisap tarihi                     (kg)                        (TL)           katsayısı           değer

Mart 2001                         10               100,000               1.632               163,200

Haziran 2001                     30               450,000               1.305                587,250

Ağustos 2001                   40                 680,000                 1.22                 829,600

Kasım 2001                       60             1,500,000               1.041             1,561,500

Aralık 2001                       90              2,340,000             1,000               2,340,000

230             5,070,000                                     5,481,550

ilk madde ve malzemelerin devir hızlarının esas alınması durumunda enflasyona gore düzeltilmesi ile ilgili örnek

B ilk madde ve malzemesi

Dönem başı stok                                   150 kg

Dönem sonu stok                                   200 kg

Dönem içi kullanılan stok                   2500 kg

Dönüzş hızı = (((150+200)/2)/2500) x 360 = 25 gün

Dönüş         Tarihi elde etme                                             Enflasyona

Ilk madde ve                 hızı                       maliyeti       Düzeltme             gore düzeltilmiş

Malzeme cinsi           (gün)                             (TL)         katsayısı                             değer

B                                   25                   2,370,000             1,000                           2,370,000

C                                   43                   3,650,000             1,041                           3,799,650

D                                   88                   1,756,000             1,085                           1,905,260

7,776,000                                                 8,074,910

günlük endekslerin yayımlanmaması sebebiyle hesaplamalarda aylık endeksler kullanılmaktadır.

Yarı mamul ve mamul stokları

Yarı mamul ve mamul stoklarının düzeltilmesinde de ilk madde ve malzeme stoklarının düzeltilmesinde kullanılan yöntemler kullanılır. Ancak, yarı mamul ve mamul tutarlarını oluşturan ilk madde ve malzeme, işçilik giderleri, genel üretim giderleri ve amortisman gideri gibi maliyet bileşenlerinin ortalama stokta kalış süresi farklı olacağından, bu farklılık gözetilerek hesaplama yöntemi gözden geçirilmelidir.

Yarı mamul ve mamul stoklarının enflasyona gore düzeltilmsi işlemi sırasında dikkat edilmesi gereken en önemli husu, tarihsel maliyetler esas alınarak hesaplanan genel üretim giderleri ile ilişkilendirilen amortisman giderinin yerine enflasyona gore düzeltilmiş maddi duran varlıklar üzerinden hesaplanan düzeltilmiş amortisman giderinin genel üretim giderleri ile ilişkilendirilebilen kısmının konulmasıdır.

Stoklar enflasyona göre düzeltildikten sonra “net gerçekleştirebilir değerin veya malietin düşük olanı “ kuralı ışıgında değer düşüklüğü karşılığı açısından tekrar fözden geçirilmelidir.

Stokların maliyeti olşana kadar kur farkları dahil, finansının giderlerinin reel kısmı bu maliyete ilave edilebilir. Finansman giderlerinin reel kısmı katlanılan finansman maliyetinin ilgili dönemde gerçekleşen enflasyon oranının üstünde kalan tutarı olark hesaplanır.

5.3.5. Maddi Duran Varlıklar :

Maddi duran varlıklar enflasyona göre düzeltilirken izlenecek yol aşağıdaki gibidir.

• Varlığın iktisap tarihi ve tutarı bulunur, eger varlık aktifleştirme yoluyla kaydedildiyse aktifleştirme öncesi bulunduğu hesap kalemimde erçekleşen iktisabı ile ilgili tarih ve tutar dikkate alınır.
• Varlıkların maliyetlerine ilave edilmiş finansman giderleri , kur, farkları ve yniden değerleme artışları varlığın enflasyona göre düzeltilmemiş mali tablolardaki kayıtlı tutarından düşülür. Ancak finanman giderlerinin reel kısmının varlığın maliyetine ilave edilmesi mümkün olabilir. Tebliğin 11.maddesinde de belirtildiği üzere finansman giderlerinin reel kısmı, katlanılan finansman maliyetinin ilgili dönemimde gerçekleşen enflasyon oanının üstünde kalan tutarı veya bir borçlu ilgili katlanılan finansman maliyetinin borcun reel değerindeki azalmadan fazla olan tutarı olarak hesaplanır.
• Varlığın orijinal iktidap tutarı, ilgili tarihe isabet eden düzeltme kat sayısı ile enflasyona göre düzeltilerek bilanço tarihinde paranın satın alma gücüne getirilir.(Vadeli alalımlar için bkz. 5.4 gelir tablosunu enflasyona göre düzeltilmesi. Paragraf 4)
• Amortisman hesaplanması enflasyona göre düzeltilmiş değerler üzerinden ekonomik ömürleri esas alınarak kıst uzulüne göre yapılarak gelir tablosu ile ilişkilendirilir. Açılış birikmiş amortisman tutarıda yine enflasyona göre düzeltilmiş değerler üzerinden hesaplanarak devredilen tutar olacaktır.
• Dönem içinde gerçekleşen çıkışlar enlasyona göre düzeltilmiş değerleri üzerinden hesaplanan net defter değerleri dikkate alınarak işleme tabi tutulur.
• Mali tablo kalemlerine bağlanmış olan enflasyona göre düzeltilmemiş maddi duran varlık tutarları üzerinden hesaplanan amortisman giderleri tamamen ayılanarak enflasyona göre düzeltilmiş maddi duran varlık tutarları üzerinden hesaplanmış amotisman giderleri ilgili kalemlere dağıtılır.

Yapılmakta olan yatırımların tarihi maliyetleri ve iktisap tarihleri bulunur ve iktisap tarihine isabet eden düzeltme kat sayısı ile enflasyona göre düzeltilir. Böylelikle gelecek dönemlerde maddi duran varlık kalemlerine, yapılamkta olan yatırımlar kaleminde aktifleşme olduğudunda söz konusu varlık enlasyona göre düzeltilmiş şekilde transfer edilir.

• Duran varlıkların enflasyona göre düzeltilmiş tutarları hesaplanırken enlasyona göre düzeltilmemiş malı tablolarda kullanılan amortisman oranlardaki farklı bir oran kullanılabilir mi?

Enflasyon muhasebesi uyarınca, amortisman hesaplarında SPK ‘nın muhasebe standartlarında yer alan “vergi mevzuatının amortisman süresine ilişkin düzenlemelerine uyulması bu hükme aykırılık teşkil edemez.” Hukmu uygulayamaz. Daha önce bu şekilde bulunan oranlardan amortismana tabi tutulmuş varlıklar duran varlıkların ekonomik kullanılabilir ömürleri süresince amortismana tabi tutulmak zorunda olmaları nedeniyle bulunucak yeni ornalar üzeriden amortismana tabi tutulurlar.

SONRAKİ SAYFAYA GEÇİNİZ

[wp_ad_camp_5]

sonraki sayfadan devam ediniz