Qries
in İşletme

Üretim Yönetimi

 


1.1.3. Ürüne Göre Yerleştirme

 

Ürünün izlediği işlemler sırasına göre bir yerleştirme düzeni kurulmaktadır. Sürekli üretime daha uygun olan bir yerleştirme düzenidir. İş istasyonlarının boş durması, ara depolarda yığılmaların olması gibi durumlar işlem sürelerinin arasındaki farklılıklardan meydana gelir ve bunun ortadan kaldırılması amacıyla üretim hattının dengelenmesi yöntemi uygulanır. Uygulamada iş istasyonları arasındaki kapasite farkları toplamının minimum yapılmasına çalışılır (Kobu,1979,122–127).

 

Ürüne göre yerleştirmenin temel özellikleri;

  1. Esneklik azdır.
  2. Taşıma azdır.
  3. İş akışı düzgündür.

 

1.2. Taşıma

 

Malzemeler işlemden geçirilmek için aynı bölüm içinde bir yerden bir yere veya faklı bölümlere taşınmak durumunda kalabilirler. Bu taşıma işlemini gerçekleştiren birçok faklı taşıma aracı bulunmaktadır. Taşıma işlemi işletmeler için bir maliyet faktörü olarak karşımıza çıkar. İş yeri içerisindeki bu taşıma maliyetleri aracın cinsi, kullanım oranı, performansı, taşıma miktarı gibi faktörlere bağlıdır. İş yerlerinde kullanılan araç türleri ise;

 

  1. Konveyör bantlar
  2. İstif makineleri
  3. Kreyn (vinç)
  4. Palet
  5. Konteyner

 


İŞ ANALİZLERİ TEMEL METOTLARI

 

Bir işletmenin işleyişiyle ilgili tüm ayrıntıların tespit edilmesi anlamına gelen iş analizlerinin üretim sistemlerinin kurulmasında önemli bir rolü bulunmaktadır. İşin nasıl yapılacağı, performansın nasıl değerlendirileceği, işgörenlere ödenecek ücretler ve ödüllendirmelerin nasıl olacağı iş analizinde cevap aranan sorulardır.

 

  1. Metot Etüdü

 

İş düzenlemesinin temel unsuru olan bu metotta amaç, en yüksek işçi ve işçi-makine üretkenliğini sağlayan metodun tespitidir. Etkin ve verimli metotlar geliştirilmesi amacıyla mevcut iş yapma şekillerinin kayıtları tutulup incelenerek, el ve vücut hareketleri, araç, gereç, çalışma alanı, hammadde, ürün, iş düzeni gibi konularda analiz yapılıp kolaylık, zaman-malzeme ve düşük maliyet elde edilmeye çalışılır.

 

Metot etüdünde kullanılan kayıt çeşitleri; özkayıt, akış diyagramları, çoklu faaliyet şemaları, işlem şemaları, SİMO, MEMO, Cyclegraph’tır.

 

  1. İş Ölçümü

 

Belli bir işlemin bir işçi tarafından belirli çalışma koşullarında normal bir hızda yapılması için gerekli sürenin tespit edilmesi için yapılan çalışmalar olarak ifade edilebilir. İş ölçümü işletmelerin her alanında kullanılabilen farklı tekniklerden oluşmaktadır. Bu tekniklerin her biri zaman ve maliyet tasarrufu sağlamaları açısından uygun oldukları alanlarda tercih edilmektedirler.

 

İŞ ÖLÇÜMÜ TEKNİKLERİ ve UYGULAMASI

 

İş ölçümü, kalifiye bir işçinin belirli bir işi, tanımlanmış bir performans düzeyinde yapması için gereken zamanın bulunması amacıyla tasarlanmış teknikleri uygulamasıdır (İlyasoğlu, 1981, 187). İş ölçümleri işletmeler açısından büyük öneme sahiptirler ve birçok alanda kullanılmaktadırlar.

 

İş ölçümlerinden faydalanılan alanlar aşağıdaki gibidir (Top, 2001, 61):

 

  1. Alternatif metotların verimliliklerinin karşılaştırılması, aynı şartlar altında işin en az zamanda yapılmasını sağlayan metodun belirlenmesi
  2. Çalışanların iş yüklerinin dengelenmesi
  3. Üretim plan ve programları için gerekli verilerin sağlanması
  4. Verilecek tekliflerde fiyat ve teslim sürelerinin tahminleri için bilgi sağlanması
  5. Ücret teşvik tablolarının hazırlanması için işgücü performansları ve makine yükleme standartlarının belirlenmesi
  6. İşçilik maliyetinin kontrolünde kullanılacak standartların belirlenmesi
  7. Standart maliyetlerin çıkarılması ve bütçelemede
  8. Yatırım ihtiyaçlarının saptanmasında

 

 

İş ölçümü için kullanılan belli başlı tekniklerden hangisinin kullanılacağına karar verilirken kullanılacak olan alanın rolü büyüktür.

 

  1. İş Ölçümü Teknikleri

 

Belli başlı dört tane iş ölçüm tekniği bulunmaktadır.

 

1.1. Zaman Etüdü

 

Belirli koşullar altında, belirli bir işin çalışma hız ve zamanlarının kayıtları yapılır ve elde edilen verilerin analiz sonucu, işin belli bir performans düzeyinde yapılabilmesi için gerekli zaman bu teknikle belirlenir (İlyasoğlu, 1981, 205).

 

Zaman etüdü için oluşturulan forma işçilerin çalışma hızı ve çevresel tüm koşullar kaydedilerek gelecekte de yararlanılmaz üzere saklanır. Bu kayıtlara ilişkin veriler otomatik kayıt yapan cihazlarla yapılabileceği gibi daha çok bir kronometre yardımıyla ilgili kişiler tarafından yapılır. Zaman etüdüne başlamadan önce gözlemlenecek işçinin bilgilendirilmesi gerekir.

 

1.2. İş Örneklemesi

 

İş sistemi elemanlarının sürekli gözlemlenmesi yerine tesadüfî seçilen zamanlarda anlık olarak gözlemlenmelerine dayanmaktadır. Diğer tekniklere nazaran bilgiler daha kısa zamanda ve daha az maliyetle elde edilir. İş örneklemesi tekniğinden standart zamanların hesaplanması, faaliyet analizi ve performans değerleme alanlarında yararlanılır.

 

İş örneklemesinde, Ölçme yapmak için cihaza ihtiyaç duyulmaz, gözlem yapılan yere sürekli bağlı olmak gerekmez, daha uzun bir süreyi kapsadığından daha güvenilirdir, kayıt işlemleri için daha az kalifiye eleman yeterli olmaktadır, ara verilebilmesi mümkündür.

 

1.3. Önceden Saptanmış Zaman Standartları

 

İşletme henüz üretime geçmeden daha kuruluş aşamasındayken başlayan bu ölçüm tekniği, en iyi yerleştirme düzeninin belirlenmesi ve maliyetlerin baştan hesaplanabilmesini sağlar. Kısa zamanda sonuç alınmaktadır. Gözlemlere dayanmadığı için uygulandığı her zaman aynı sonuçları vermektedir.

 

1.4. Standart Verilerin Sentezi

 

İşletmede sürekli tekrarlanan işlemler için standart zamanlar belirlenerek daha sonra aynı ya da benzer koşullardaki işlemler için kullanılırlar. Elde edilen veriler daha sonra oranlama yoluyla standart zamanın hesaplanmasında kullanılır. Örneğin; bir işçi bir parçayı 1 dakikada kutuya yerleştiriyorsa 10 parçayı 10 dakikada kutularına yerleştirir.

 

 

İŞ DEĞERLEMESİ VE ÜCRET SİSTEMLERİ İLİŞKİSİ

 

İş değerlemesi maliyetleri düşürmek ve verimlilik artışı sağlamak amacıyla kullanılmaktadır. Çeşitli işlerdeki ortak faktörleri göz önünde bulundurarak işlerin içerik ve önem bakımından karşılaştırılmasıyla işlere değer biçilmesidir. İş değerlemesinde kişilerin başarısı değil, işlerin yapılışı ile ilgili koşullar üzerinde durulmaktadır. İşlerin göreceli değerini belirleyip dengeli bir ücret yapısının kurulmasına temel oluşturur. İş değerlemesinde çoğunlukla kullanılan faktörler öğrenim durumu, tecrübe, sorumluluk yükü, mesleki bilgi, iş tehlikeleri ve çalışma koşullarıdır.

 

İşi değerlemesinde etkili olan faktörler ayrı ayrı incelendiğinde ücret sistemine olan etkilerinin yüzdesel olarak farklılık gösterdiği görülmektedir.

 

Beceri ana başlığı altında toplayabileceğimiz eğitim, tecrübe, inisiyatif ve işe uygun kişinin bulunmasındaki gülcük faktörleri daha zor bulunur ve daha fazla yatırım gerektirdiğinden dolayı ağırlıklı yüzdesi daha fazladır. Yaklaşık ağırlığı %40-55 oranındadır (Yamak, 2001, 147).

 

Gayret faktörüne bakıldığında bedensel ve zihinsel çabaların toplamı olarak karşımıza çıkmaktadır. Kişisel gayretin değerlendirilmesinin yaklaşık ağırlığı %15-20 oranındadır.

 

Sorumluluk faktörünün içine makine, malzeme, emniyet, iş güvenliği gibi başlıklar girmektedir. Çalışanların işle ilgili olarak üstlenmesi gereken bu sorumluluklar %20 orana sahiptir.

 

İş koşulları faktörü çevre koşulları ve işin mahremiyetinden oluşur. İşin yapıldığı yer ve ortamın özelliklerini ifade eden bu faktörün ağırlıklı ortalaması %10-20 arasında değişmektedir.

 

Tüm bu faktörler göz önünde bulundurularak iş değerlemesi yapılıp işi yapan kişiye uygun bir ücret seviyesi belirlenmektedir.

 

Ücret teşvik sistemleri tüm işletmelerde kullanılan ve çalışanların motivasyonunu yakından etkileyen sistemlerdir. İşletmelerin ana amacı üretimi ve üretkenliği arttırmaktır. Böylece daha fazla üretim daha fazla satış ve daha fazla kâr elde edebileceklerini hesaplarlar.

Genel olarak iyi bir ücret teşvik sisteminin hedefleri şöyle ifade edilebilir (Yamak, 2001, 164):

 

  1. Üretim miktarını arttırmak
  2. İşçilik maliyetlerinin düşürmek
  3. Makineleri belli bir değerden daha yüksek verimle çalıştırmak
  4. Hammaddeden mümkün olduğu kadar daha fazla ürün elde etmek, bu şekilde israf edilen malzeme oranını azaltmak
  5. Pahalı malzemelerin kullanımını düşürmek
  6. İmalatta kullanılan güç kaynaklarının sarfiyatını azaltmak
  7. İşçiye daha fazla ücret ödeyerek onun moralini yükseltmek ve daha iyi bir yaşam standardı sağlamak

 

 

  1. Ücret Teşvik Sistemleri

 

Ücret teşvik sistemlerinin iki ana başlıkta sınıflandırılması mümkündür:

 

1.1.Maddi Olmayan Sistemler

 

Parasal olmayan ancak varlıklarıyla çalışanların motivasyonunu etkileyen türden destekler maddi olmayan sistemlerin içinde yer almaktadır. Bunları aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür:

 

  1. Firmanın ünü
  2. Sosyal güvenlik koşulları
  3. Verilen eğitim olanakları
  4. Çalışma yeri
  5. Çalışma koşulları

 


1.2. Maddi Sistemler

 

Parasal olan bu sistemler ölçülmemiş sistemler, kısmen ölçülmüş veya değerlendirilmiş sistemler ve ölçülmüş sistemler olarak gruplandırılabilirler.

 

Ölçülmemiş sistemlerde piyasa fiyatının çok üstünde bir ödeme yapılması söz konusudur. Kısmen ölçülmüş sistemlerde çalışanların nitelikleriyle bağlantılı bir ödeme yapıldığı görülmektedir. Burada çalışanların performanslarını izleyerek liyakat takdirini kontrolü gerçekleştiren kişi yapmaktadır. Ölçülmüş sistemlerde iş ile ücret arasında doğrusal bir ilişki bulunmaktadır. Belli bir zaman periyodunda normal olarak bir işçinin yapacağı işi belirleyip bunun üzerine çıkanlara fazladan ücret ödenmesi esasına dayanır. Buna günümüzde prim sistemi de denilmektedir. Uygulamada en çok kullanılan ölçülmüş sistemlerdir.

 

Ölçülmüş teşvik sistemlerinin başarılı olabilmesi için aşağıdaki hususların gerçekleşmesi beklenir (Yamak, 2001, 166):

 

  1. Kalite ve metot standardizasyonu
  2. Yeterli iş spesifikasyonu
  3. Doğru ve tutarlı iş ölçümü
  4. Kişilere veya mümkün olan en küçük gruplara prim ödenmesi
  5. Doğru kayıtlar ve standart zamanların etkin kontrolü
  6. Anında bildirim ve prim ödemesi
  7. Beklemeler ve diğer işlerin bir esasa bağlanması
  8. Sadece kabul edilen kalitede işler için prim ödenmesi

 

Ölçülmüş sistemler iki farklı şekilde uygulanmaktadır. Bunlar;

 

  1. Parça Başı veya Standart Zaman Sistemi

 

En çok kullanılan ve en etkili ödeme sistemi olarak karşımıza çıkar. Çalışanlara üretim birimi başına belli bir ücret ödenmektedir. Çalışanlar tarafından da anlaşılması kolaydır ve motivasyonu arttırmayı sağlar. Ancak saat ücretlerindeki değişikliklerin sık olması gibi durumlarda standart zaman adını alarak fazladan çalışılan saatlere ücret ödenmesi şeklinde uygulanır. Genellikle prim başlangıç noktası İngiliz standart skalası olan 75 olarak kabul edilmektedir.

 

Örnek: Saat ücreti 10 TL olan bir kutulama işçisi 60 saatlik haftalık çalışma içinde 400 adet büyük 200 adet küçük kutu yerleştirmekte, 1.5 saat malzeme beklemekte ve 1.5 saatte başka işlerle uğraşmaktadır. Büyük kutulama için standart zaman 8, küçük kutulama için standart zaman 4’tür. Prim performansı 75’ten başlamakta ve bekleme ve diğer çalışmalar 100 üzerinden değerlendirilmektedir. İşçinin haftalık primi ne kadardır?

 

 

Yapılan İş                   Adet               Standart Zaman                     Toplam Standart Zaman

Büyük kutu                 400                             8                                 400×8/60=53.3 saat

Küçük kutu                 200                             4                                 200×4/60=13.3 saat

Bekleme                                                                                                               1.5 saat

Diğer işler                                                                                                            1.5 saat

Toplam Saat                                                                                                     69.6 saat

 

Tanına zaman= 69.6×100/75= 92.8

Prim= (92.8-60) x10 = 556.8 TL’dir.

 

 

  1. Ücret Planları

 

Üç farklı şekilde uygulanmaktadır.

 

  1. Düz parça başı ücret: İşçinin ürettiği her birimi değerlendirerek ücret ödenmesini öngören sistemdir. Parça başına miktar arttıkça ücret artar, miktar azaldıkça ücret azalır.

 

  1. Garantili parça başı ücret: İşçinin ürettiği ürün belli bir standardın üstümde olursa prim verilir ancak üretim belli bir standardın altına inerse standart üretimin ücreti ödenmektedir.

 

  1. Teşvikli ücret: Üretim standart üretim miktarının altında gerçekleşmiş olsa bile standart üretimin ücreti garantisi verilmektedir.

 

[wp_ad_camp_2]

Qries