Kpss Önemli Coğrafya Notları ve Konu Anlatımı – 56 Sayfa

27/07/2017, 15:10

Pamuk

 Nohut, mercimek ve fasulyenin genel adıdır.  Toprağı azot bakımından desteklerler.
 Nöbetleşe ekimde sıklıkla kullanılırlar.
 Nohut yaz kuraklığı ister.

 Aşırı kuraklık sevdiğinden en fazla güneydoğu’da üretilir.
 GAP ile birlikte getirisi daha yüksek olan ürünlerin tercih edilmesi

yetişebilir.
 Türkiye Dünya üretiminde birinci sıradadır.

Antep Fıstığı

üretimini düşürmüştür.

 İki yılda bir ürün verir.
 En fazla Güneydoğu Anadolu’da üretilir.
 İl birincisi Şanlıurfa’dır.
 Türkiye Dünya üretimine İran’dan sonra ikinci sıradadır.

Baklagiller

 GAP ile birlikte sulamanın yapılması nedeniyle Güneydoğu Anadolu birinci sıraya gelmiştir.

 Fasulye bol sulama ile yetişir. Buğday

 Yetişme döneminde su isteği oldukça fazla iken yaz döneminde kuraklık isteği yüksektir.

 Kışın düşük sıcaklıklarına ve yaz kuraklıklarına dayanıklı üründür.  Türkiye’de en çok ekilen tahıldır.
 Üretiminde il birincisi Konya’dır.

 Karadeniz’de yıl boyu yağış olması, İç Anadolu’da ise ilkbahar sıcaklıklarının düşük olması nedeniyle üretimi yapılmaz.

UYARI! Pamuk üretiminde en çok karıştırılan durum kış ılıklığı isteyip istemesidir. Pamuk ekimi ilkbaharda yapılır ve hasat ile yazın tarımı son bulur. Bu nedenle kış ılıklığı faktörü ile hiçbir ilgisi yoktur.

Arpa

Doğu Anadolu’nun Üretiminde 1.Sırada Olduğu Tarım Ürünleri

 Kış sıcaklarının düşük olmasına daha dayanıklıdır.  Doğu Anadolu’da buğdayın yerini alır.
 Üretiminde il birincisi Konya’dır.
 İçki yapımında en çok kullanılır.

Kayısı

Şeker Pancarı

İç Anadolu’nun Üretiminde 1.Sırada Olduğu Tarım Ürünleri

Patates

 Bol sulama ile yetişebilen bir tarım ürünüdür.
 Üretiminde kota uygulaması yapılmaktadır.
 Üretiminde il birincisi Konya’dır.

UYARI! Şeker pancarı üretiminin en sınırlı olduğu yerler kıyı bölgeler ve Güneydoğu Anadolu’dur. Kıyılarda ekonomik getirisi yüksek olan ürünler tercih edildiğinden Güneydoğu’da ise kuraklık nedeniyle üretimi oldukça azdır.

NOT! Şeker pancarından elde edilen küspenin hayvan yemi olarak kullanılması nedeniyle şeker pancarı fabrikalarının yanında ahır ve besi hayvancılığı da yapılmaktadır.

Elma

 

İklim seçiciliği az olduğundan hemen her yerde yetişmektedir.
İç Anadolu’da Konya, Karaman, Niğde ve Aksaray’da yoğun olarak yetişmektedir.
Üretiminde il birincisi Isparta’dır.



  

Yumrulu bitkiler içinde en çok üretimi yapılan üründür. Ekim alanı geniş, en fazla üretilen yumrulu bitkidir. Üretiminde Niğde birinci İzmir ikinci sıradadır.

C. Türkiye’de Hayvancılık

Mera Hayvancılığı

Ahır ve Besi Hayvancılığı

Türkiye hayvan sayısı bakımından Avrupa’da birinci sırada yer alır. Ancak hayvancılıktan alınan verim ve gelir düşüktür. Türkiye’de hayvancılıktan elde edilen verimin yükseltilmesi için alınması gereken önlemler şunlardır:

Mera ve otlak adı verilen doğal çayırların bulunduğu alanlarda yapılır.

Kapalı ortamlarda suni yemler kullanılarak yapılır.

 Hayvan soylarının ıslahı yapılmalıdır. Yerli ırklar yerine et ve süt verimi yüksek ithal ırklar getirilmelidir.

Et ve süt üretimi düşüktür.
Doğal koşullara bağımlılık fazladır.
Üretim iklimden etkilenir.

Üretim iklimden etkilenmez.
Yıllar arası üretim dalgalanma göstermez.
Daha çok yabancı hayvan ırkları yer alır.

 Otlaklar ve çayırlar ıslah edilerek korunmalı, erken ve aşırı otlatmalar önlenmelidir.

Üretimde yıllar arası dalgalanma yaşanır.

Büyükşehirlerin gelişmiştir.

çevresinde

 Yüksek verim alınan besi ve ahır hayvancılığı yaygınlaştırılmalıdır.
 Süt danası ve süt kuzusu kesimi önlenmelidir.
 Yem bitkilerinin ekim alanı artırılmalıdır.
 Yem sanayisi geliştirilmelidir.

Sığır

 Hayvancılık eğitimi konusundaki çalışmalar artırılmalıdır.
 Hayvancılık ile uğraşan kişilere teşvik kredileri sağlanmalıdır.
 Hayvan hastalıkları önlenmelidir.
 Pazarlama olanaklarının geliştirilmeli ve alım garantisi verilmelidir.

 Türkiye’de en çok beslenen büyükbaş hayvan türüdür.
 2013 yılı itibariyle 14 milyon baş sığır vardır.
 Et ve süt verimi küçükbaşa göre daha yüksektir.
 Doğu Anadolu’da Erzurum – Kars platolarında ve Karadeniz’in

UYARI! Hayvancılıktan alınan verim birim hayvandan alınan et ve süt üretimidir. Bu nedenle hayvan sayısının artırılması veya çiftçi sayısının artırılması verimi artırmaz. Türkiye’de verimin düşük olmasında işletme azlığı veya hayvan sayısının azlığı değil niteliğinin düşük olması etkili olmuştur.

yaylalarında beslenir.
 Büyükşehirlerin et ve süt ihtiyacını karşılamak üzere çiftlikler

1. Büyükbaş Hayvancılık

 Bataklık tarzı sulak alanlarda yetiştirilir.
 Sütü ve kaymağı oldukça önemlidir.
 En fazla sayıda samsun’da bulunur.

Türkiye’de büyükbaş hayvancılık iki şekilde yapılır. Birincisi ahır ve besi hayvancılığı ikincisi otlak ve mera hayvancılığıdır.

halinde bulunur.

 2015 TÜİK verilerine göre en fazla sığır bulunan il KONYA’dır. Manda

2. Küçükbaş hayvancılık

Türkiye’de beslenen koyun, kıl keçisi ve tiftik keçisinin genel adıdır. Türkiye’de yaygın olan karasal iklim nedeniyle küçükbaş hayvancılık daha yaygındır.

NOT! Türkiye’de doğal hayvancılık ile bitki örtüsü arasında doğrudan bir ilişki vardır. Hayvanların çene yapıları bazı bitkiler için farklı yapıya sahiptir. Çayır uzun boylu otlar olduğundan koyun gibi çene yapısı küçük olan hayvanlar için değil sığır gibi büyükbaş hayvanlar için elverişlidir. Ya da bozkır küçük boylu otlar olduğu için çene yapısı küçük olan koyun otlaması için daha elverişlidir.

Koyun

 Türkiye’de sayıca en fazla olan hayvan türüdür.
 34 milyon baş koyun beslenmektedir.
 Karasal iklimden dolayı oluşan bozkır arazisi koyun beslenmesi için

3. Kümes Hayvancılığı

elverişli koşullar oluşturmuştur.
 İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’da en fazla

 Tavuk, kaz, ördek, hindi gibi hayvanların genel adıdır.
 En fazla tavuk beslenir. Bunlar içinde et tavuğu
 Büyükşehirlerin et ihtiyacını karşılamak üzere gelişmiştir.
 Bolu,Konya, Manisa, Ankara, Bursa geliştiği diğer yerlerdir.
 Kapalı ortamlarda yapıldığından iklimden etkilenmez.
 2015 TÜİK verilerine göre tavuk sayısında il birincisi BOLU’dur.

beslenir.

 Büyükbaş hayvancılığa göre et ve süt verimi düşüktür.
 2015 TÜİK verilerine göre koyun sayısında il birincisi VAN’dır.

Kıl Keçisi

 Türkiye’nin dağlık engebeli yerlerinde yetişir.
 En fazla Akdeniz’de bulunur.
 Mersin sayıca en fazla olduğu ildir.

 Türkiye’nin yüksek, dağlık, engebeli yapısı ve kısa mesafelerde değişen iklim şartlar bitki çeşidi yarattığından arıcılık için elverişli koşullar oluşmuştur.

Tiftik Keçisi

 Doğu Karadeniz, Hakkâri ve Menteşe’de gelişmiştir.
 Muğla, Adana, Rize illeri bal üretiminde öndedir.
 Türkiye Dünya’nın en önemli bal üreticisi ve tüketicisi ülkelerden

 Diğer adı Ankara keçisidir.
 Yünü için beslenir.
 Yapay yünlerin çoğalmasıyla önem azalmıştır.
 Ankara sayıca en fazla olduğu ildir.

biridir.

4. Arıcılık

 2015 TÜİK verilerine göre arıcılık-bal üretiminde birinci ORDU’dur.

NOT! Türkiye’de bal verimi oldukça yüksektir. Bu durumun en önemli nedeni arıcılığın yapılma yöntemidir. Türkiye’de arıcılık gezici arıcılık şeklinde yapılır. Bu durum yıl boyunca bal üretimi yapılmasını sağlar.

UYARI! Karadeniz’de 200 metreden derinde bulunan kükürtlü hidrojen gazları balık yaşamasını engellemektedir. Balıklar 0 – (-200 ) derinliktedir. Bu durumun nedeni ise Karadeniz’in milyonlarca yıl boyunca göl olması ve bütün canlıların, bakteriler ve mikroorganizmaların Karadeniz dibinde birikmesidir.

5. İpek Böcekçiliği

Deniz

UYARI! Karadeniz’den Akdeniz’e gidildikçe su sıcaklığı, deniz tuzluluğu ve balık çeşidi artar. Ancak balıkçılığı geliştiren faktör çeşit değil miktardır. Bu nedenle miktarın en az olduğu Akdeniz en geri sıradadır.

 Dut yaprağı ile beslenen bir kurtçuk olan böcekten elde edilir.
 Yapay ipeğin yaygınlaşması ile eski önem azalmıştır.
 Antalya üretimde birincidir.
 Güney Marmara’da işleyen tesisler bulunur.

NOT! Karadeniz’in balıkçılıkta birinci sırada olmasının başlıca nedenleri şunlardır:

 2015 TÜİK verilerine göre ipekböcekçiliği il birincisi ANTALYA’dır.

 Plankton adı verilen balık besin maddelerinin en fazla Karadeniz’de olması

UYARI! İnci Kefali Van Gölü’ne karışan akarsu ağızlarında avlanır ve bulunduğu bölgenin önemli bir balık ihtiyacını karşılar. Dikkat edilmesi gereken husus Van Gölü’nün tatlı su gölü olmamasıdır. Balıklar gölde değil karışan akarsular üzerinde avlanır.

 Oksijen miktarının en fazla olduğu deniz olması
 Tatlı su karışımının en fazla, tuzluluğun en az olduğu deniz olması
 Karadaki ekonominin yetersiz olması nedeniyle halkın geçimi daha

 Türkiye’de deniz balıkçılığında birinci sırada Karadeniz gelir.

 Üretimin yaklaşık % 77,2’si Karadeniz’den sağlanmıştır. Bunu % 8,4 ile Marmara izlemektedir. Ege % 7,2 ve Akdeniz % 7,1 oranında paylara sahiptirler.

Kültür Balıkçılığı

 Balık miktarı en fazla Karadeniz’de en az Akdeniz’dedir.
 Balık çeşidinde ise Akdeniz birinci sırada gelir.
 Bunu sırasıyla Marmara, Ege ve Akdeniz takip eder.
 En çok avlanan balık hamsidir.

 En fazla Güneybatı Ege kıyılarında gelişmiştir.
 En fazla çipura ve levrek üretilir.
 Ege’de koy sayısının fazla olması ve denizin sığ olması en fazla

 Balıklar için en uygun üreme alanlarının serin sular olması ve Karadeniz’in en serin deniz olması

çok denizde araması

yapılmasını sağlamıştır.

NOT! İstanbul ve Çanakkale boğazları balık avlama açısında en avantajlı konumlardan birini oluşturur. Bu alanda yaşanan akıntılar balıkların bir arada bulunduğu alanları oluşturur.

 Toprak erozyonunu önlemede yardımcı olur.
 Sel ve taşkın riskini azaltır. Çığ oluşumunu büyük oranda engeller.  Dinlenme amaçlı yararlanılır.
 Kırsalda geçim kaynağı sağlar.
 Atmosferin oksijen artışını sağlar. Nemlilik kazandırır.
 Hava kirliliğinin azalmasına yardımcı olur.
 Yeraltı sularının beslenmesini sağlar.
 Yaban hayvanlarının barınak sağlar.

NOT! Türkiye’nin üç tarafı denizlerle çevrilidir. Ayrıca balıkçılık için gerekli olan göl, akarsu ve baraj gibi tatlı su alanları oldukça fazladır. Ancak balıkçılık yeterince gelişememiştir. Bunun başlıca nedenleri şunlardır:

 Su kirliliğindeki artış,
 Aşırı ve usulsüz avlanma,
 Balık sanayinin yetersizliği,
 Su ürünlerini soğutacak depolarının yetersiz olması,
 Pazarlamanın gelişmemiş olması,
 Balıkçılıkla ilgili araştırmaların yetersiz olması,
 Kıyı balıkçılığı şeklinde yapılması, açık deniz balıkçılığı olmaması
 Balık tüketimi konusunda yeterli bilinçte olmamasıdır.

NOT! Türkiye’de orman endüstrisi en fazla Karadeniz’de gelişmiştir. Orman varlığının en az olduğu Güneydoğu Anadolu’da en azdır.

D. Türkiye’de Ormancılık

Türkiye iklimi büyük oranda orman yetişmesine müsaittir. Ancak tahribatlar nedeniyle orman oranı % 28’e düşmüştür. Ormanlar geçmişten günümüze yangınlar, kaçak kesimler, keçi otlatma ve ticari işletmeler nedeniyle azalmıştır. Türkiye ormanlarından yararlanma ve ormanların faydaları şu şekildedir:

 Maden rezerv alanının yetersiz olması
 Tenör oranının düşük olması
 Erişim maliyetlerinin düşük olması
 Pazarlama imkanlarının olmaması veya rekabet edilememesi
 Dış alımının çıkarımından daha ucuza sağlanması

 Orman ürünleri endüstrisine çeşitli ham maddeler sağlar.
 Mobilya, kâğıt, reçine, elektrik ve telefon direkleri yapımında

NOT! Demir, krom, bakır gibi madenler, metal halindedir. Çeşitli tuzlar, kükürt, soda, cıva gibi madenler metal hâlde değildir.

kullanılır.

NOT! Türkiye’de maden çeşitliliğinin en fazla olduğu bölge Doğu Anadolu’dur. Bu durumun nedeni Doğu Anadolu’daki volkanizma türü ve çeşitliliğidir.

UYARI! Türkiye’de bazı madenlerin çıkarılmaması ve işletmelerin açılmama nedenleri şunlardır:

NOT! Demir’in büyük oranda çıkarıldığı yerler dışında işlenmesinde iki faktör etkilidir. Demirin eritilmesi için gerekli olan ısıyı sağlayan kaynak taş kömürüdür. Bu nedenle Karabük ve Ereğli demir çelik fabrikalarının yer seçiminde enerji kaynağına yakınlık dikkate alınmıştır. İskenderun demir çelik ise ulaşım avantajı nedeni ile kurulmuştur. Bu tesis ithal kömür ile çalışmaktadır.

 Ankara ( Kazan, Sincan ve Beypazarı ) dan çıkarılır.  Kazan soda külü fabrikasında işlenir.

NOT! Bakır’ın en önemli işleme tesisinin samsun’da olmasının nedeni gelişmiş bir limana sahip olmasıdır ( Ulaşım etkili ).

Asbest

NOT! Boksitin Seydişehir’de işlenmesi sanayi kuruluşlarının yer seçiminde etkili olan faktörlerden ham madde varlığı ile açıklanır.

 Eskişehir, Hatay ve Erzincan illerinde bulunur.
NOT! Asbestin aşırı kanserojen bir maden olduğu anlaşıldıktan sonra

NOT! Elazığ’da bulunan tesisin yer seçim nedeni ham maddeye yakınlık iken Antalya ulaşım nedeniyle seçilmiştir.

kullanımı yasaklanmaya başlanmıştır.

NOT! Türkiye’de uranyum ve toryum günümüzde aktif nükleer santral olmadığından çıkarılmamaktadır.

 Süs eşyası yapımında kullanılırlar
 Oltu taşı Erzurum’dan, lületaşı Eskişehir’den çıkarılır.

NOT! Türkiye’deki fosfat rezervlerinin çok az olması nedeniyle yoğun bir gübre ithalatı vardır. Fas ve Cezayir’den gübre alımı yapılır. Bunları işleyen tesisler genelde kıyıdadır ( Mersin, İzmit, Samsun ) nedeni ulaşımdır.
NOT! Türkiye’deki bor minerallerinin büyük bölümü yarı işlenmiş olarak ihraç edilir. Bu durumun nedeni teknolojik yetersizliktir.

Kükürt

Trona ( Soda Külü )

Civa

 Maden suyu ve şişe cam imalatında kullanılır.

 En önemli çıkarım alanları İzmir ödemiş ve Karaburun’dur.
 Konya Sarayönü kapatılmıştır.

Altın

 İlk kez 2001 yılında İzmir Bergama’da çıkarılmaya başlanmıştır.  Artvin ve Gümüşhane’de yatakları bulunur.

 Aşırı ısıya dayanıklı itfaiyeci elbiseleri ve arabaların fren balatalarının yapımında kullanılır.

Oltu Taşı ve Lületaşı

 En büyük yataklar Isparta – Keçiborlu’da bulunur.
 İzmir Aliağa petrol rafinerisinde elde edilir.

Zımpara Taşı

Enerji kaynakları; fosil yakıtlar (tükenebilir) ve yenilenebilir enerji kaynakları olmak üzere iki grupta ele alınır.

Barit

 Taş kömürü
 Linyit kömürü
 Petrol
 Doğal gaz
 Asfaltit

 Hidrolik enerji (su gücü)  Güneş enerjisi
 Jeotermal kaynaklar
 Rüzgar enerjisi

 Rezervi en fazla Türkiye’dedir.
 Metal ve ahşap parlatmada kullanılır.
 Muğla, Denizli ve Aydın’da bulunur.

Tükenebilir Kaynaklar (Fosil Yakıtlar)

Yenilenebilir Kaynaklar

 Petrol sondajlarında kullanılır.
 Antalya – Alanya’da bulunur.
 Antalya barit unu fabrikasında işlenir.
 İhraç edilir.

Tükenebilir Kaynaklar (Fosil Yakıtlar)

2. Türkiye’nin Enerji Üretimi

NOT! Türkiye’de taş kömürü ile çalışan termik santral Zonguldak – Çatalağzı’nda bulunur.

Bir işin yapılabilmesi için gerekli enerjiyi sağlayan kaynaklara enerji kaynakları denir. Endüstrinin, teknolojinin gelişmesine paralel olarak nüfusun ve ihtiyaçların artması enerji kullanımını ve önemini artırmıştır.

Linyit Kömürü

Taş Kömürü (Maden Kömürü)

 Zonguldak, Karabük ve Bartın illerinde çıkarılır.
 Isı değeri Kalori olarak yüksek olduğu için demir – çeliğin

endüstrisinin en önemli enerji kaynağıdır.

 Türkiye’nin tüketimine yetmediği için ithal edilir.
 % 100 çıkarıldığı yer Batı Karadeniz’dir.

 Rezervleri oldukça fazla olan III. jeolojik devirde oluşan kömür türüdür.

 Afşin – Elbistan – Kahramanmaraş, Tavşanlı, Tunçbilek, Seyitömer, Kütahya, Soma – Manisa, Yatağan – Muğla, Çeltek – Amasya, Aşkale – Erzurum, Çayırhan – Ankara, Çan – Çanakkale başlıca çıkarım alanlarıdır.

 İlk olarak Raman (Batman)’da bulunmuştur. Garzan (Siirt), Şelmo, Ulaşlı, Kurtalan, Kâhta başlıca çıkarıldığı yerlerdir.

 Isı gücü taş kömüründen düşüktür.
 En fazla termik santrallerde elektrik üretiminde kullanılır. Ayrıca

 Türkiye’de tüketilen petrolün %10’u yerli kaynaktan sağlanabilmekteyken % 90 dışa bağımlılık vardır.

konutların ısıtılmasında yararlanılır.
 En büyük Linyit ile çalışan termik santral Afşin – Elbistan A ve B

Petrol işleyen tesisler şunlardır:

santralleridir.

 İzmit ( İpraş ) : Pazarlama ve ulaşım
 İzmir ( Aliağa ): Pazarlama ve ulaşım
 Kırıkkale ( Orta Anadolu ): İç tüketim
 Batman ( Batman ): Ham madde varlığı

UYARI! Türkiye yurt dışından oldukça fazla linyit almaktadır. Bu durumun nedeni rezerv azlığı değil, kalorisinin düşük olmasıdır. İthal kömürler daha çok ısınmada kullanılırken yerli kömürden elektrik elde edilir.

UYARI! Linyit rezervleri % 42 ile en fazla Doğu Anadolu’dadır. Ancak en fazla linyit çıkarımı Ege’den yapılır. Bu durumun nedeni Ege’de linyite erişimin Doğu Anadolu’dan daha kolay olmasıdır ( Derinlik ).

UYARI! Mersin’de bulunan Ataş rafinerisi 2005 yılından sonra petrol arıtımını durdurmuştur. Yabancı ortaklı bir şirket olan ataş bu tarihten sonra sadece bir depo olarak çalışmaktadır.

Asfaltit

NOT! Türkiye petrol ihtiyacını iki önemli boru hattıyla karşılamaktadır. Bunlar BTC ( Bakü – Tiflis – Ceyhan ) ve Kerkük – Yumurtalık boru hattıdır.

Petrol

 katı petrol olarak bilenen bir yakıttır.
 En önemli yatakları Şırnak – Silopi’de bulunmaktadır.
 Silopi’de Türkiye’nin asfaltitle çalışan tek termik santrali

Doğal gaz

kurulmuştur.

• Türkiye’de Hamitabat ( Kırklareli ), Çamurlu ( Mardin ) ve Akçakoca ( Düzce ) çıkarılmaktadır.

 İlk petrol rafinerisi Batman’da kurulmuştur. Türkiye’nin ham maddeye bağlı kurulan ve en küçük petrol rafinerisidir.

• Termik santrallerde elektrik üretiminde ve konut ısıtmada kullanımı hızla yaygınlaşmaktadır.

NOT! Doğal gazla elektrik üreten başlıca tesisler:

 Ambarlı ( İstanbul)
 Hamitabat ( Kırklareli) – Ham madde
 Ovaakça ( Bursa)
 Bandırma ( Balıkesir )
 Aliağa ( İzmir )

Hidroelektrik Enerji ( Su Gücü )

UYARI! Türkiye’nin doğal gazda dışa bağımlığı oldukça yüksektir. En fazla elektrik üretimi doğal gazdan yapılmaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken husus Türkiye doğal gaza bağımlılığı en fazla elektrik üretmek amacıyla oluşturmadı. Doğal gaz kullanılsa da kullanılmasa da parası ödenir. Bu nedenle tesislerde elektrik üretilmesi düşünülmüştür.

 Yükseltinin ve debinin yüksek olduğu Doğu Anadolu’da hidroelektrik enerji potansiyeli en yüksektir.

NOT! Tuz Gölü altına doğal gaz depolama tesisi yapılmaktadır. Alınan fazla gaz bu alanda depolanacak ve ihtiyaç dahilinde kullanılacaktır.

 Hidroelektrik üretimde birinci sırada olan bölge Güneydoğu Anadolu Bölgesi’dir.

Nükleer enerji

 Türkiye’nin en büyük hidroelektrik santralleri ve enerji üretimleri şu şekildedir:

UYARI!

 

Türkiye’de Manisa – Salihli, Yozgat – Sorgun’da uranyum, Eskişehir – Sivrihisar’da toryum yatakları vardır.
Türkiye’de ilk nükleer santral Mersin – Akkuyu’da kurulmaya başlanmış, Sinop’ta da kurulması için çalışmalar yapılmaktadır.

Nükleer santrallerin yer seçiminde iki önemli faktör vardır. Bunlardan birincisi deprem riskinin düşük olmasıdır. Deprem nedeniyle reaktörlerin zarar görmesi geri dönüşü olmayan bir radyoaktif kirlilik yaratır. İkincisi ise soğutma suyu olarak bol miktarda deniz suyu çekilecek olmasıdır. Mersin ve Sinop iki faktörü de sağlamaktadır.

BARAJ GÖLÜ

KURULDUĞU AKARSU

ORTALAMA YILLIK ÜRETİM GWH

Yenilenebilir Kaynaklar (Fosil Yakıtlar)

 Türkiye’nin ortalama yükseltinin fazla olması hidroelektrik enerji üretimi açısından en önemli faktör olmuştur.

 Akarsularının debilerinin az olmasına rağmen yatak eğimlerinin fazla olması potansiyelin fazla olmasını sağlamıştır.

 Yükseltinin ve debinin düşük olduğu Marmara’da hidroelektrik enerji potansiyeli ve üretimi en düşüktür.

 Türkiye’de üretilen toplam elektriğinde yaklaşık % 25’i su gücünden karşılanmaktadır.

Atatürk Karakaya

Fırat Fırat

BULUNDUĞU İL
Adıyaman, Şanlıurfa 8900

Malatya, Elazığ 7354

Keban Deriner Altınkaya Oymapınar Hasan Uğurlu Aslantaş Gökçekaya Hirfanlı

Fırat Çoruh Kızılırmak Manavgat Yeşilırmak Ceyhan Sakarya Kızılırmak

Elazığ 6000 Artvin 2117 Samsun 1632 Antalya 1620 Samsun 1217 Adana 569 Eskişehir 562 Kırşehir 400

Rüzgar Enerjisi

Güneş Enerjisi

 İlk rüzgar üretimi 1998 yılında başlamıştır.
 İlk rüzgar türbini İzmir – Çeşme Alaçatı’daki santraldir.
 Günümüzde Çanakkale, Balıkesir, İzmir, aydın, Muğla, Adana,

Türkiye’de güneş enerjisi potansiyeli oldukça fazla olmasına rağmen Türkiye’nin elektrik üretimine dahil olmuş bir üretim yoktur. Şanlıurfa Birecik’te deneme amaçlı güneş tarlası mevcuttur. Türkiye’nin enerji üretiminde kullanıldığında bu potansiyelin en fazla olduğu bölge Güneydoğu Anadolu en az olduğu bölge Karadeniz’dir ( Doğu Karadeniz Bölümü ). Türkiye’nin yıllı güneşlenme süresi haritası şu şekildedir:

Hatay, Afyon, Eskişehir, Kırşehir, Kayseri ve Amasya illerinde

 Temiz enerji kaynaklarından biri olan rüzgar enerjisi üretimi güneş enerjine göre daha yaygın bir üretime sahiptir.

santraller mevcuttur.
 Üretiminde birinci sırada Ege, İkinci sırada Marmara, üçüncü

sırada Akdeniz gelir.

NOT! Rüzgar enerjisi üretiminde en büyük sorun kuşların göç yolları üzerine denk gelmesi ve gürültü kirliliğini artırmasıdır. Üretim ise iklim koşullarına bağlı olarak değişiklik gösterir. Bu da enerjinin sürekliliği açısından sorunlara neden olur.

Jeotermal Enerji

 Petrol ve doğal gaz gibi enerji kaynaklarının kolay ulaşılması ve alternatif enerji kaynaklarının bulunması endüstrinin gelişmesini olumlu etkiler. Ancak bu kaynakların sınırlı olması sanayi ile artacak olan gelirin büyük bir bölümünün enerji alımına harcanmasına neden olur.

 Türkiye kırıklı arazi yapısının yaygın olması nedeniyle jeotermal enerji potansiyeli açısından zengin bir ülkedir.

 Ege ve Marmara bu potansiyelin daha yüksek olduğu bölgelerdir.
 Fay sularına bağlı elektrik üretimi yapan tesisler Aydın –

 Genç işgücü Türkiye’nin önemli avantajlarından biridir. Özellikle ucuz ve niteliksiz iş gücü potansiyeli yüksektir. Eğitim düzeyinin artması nitelikli iş gücünü artırmaktadır.

Germencik, Denizli – Sarayköy ve Çanakkale – Tuzla’dır.
 İç Anadolu’nun güneyi, Akdeniz’in batısı, Marmara’nın batısı, Karadeniz’in kuzeyi ve Güneydoğu Anadolu’nun güneyi dışındaki

 Türkiye’nin özel konumu pazar koşullarını elverişli hale getirmiştir.

alanlarda potansiyel yüksektir.

NOT! Fosil kaynaklar olarak bilinene yenilenemeyen enerji kaynaklarından tamamı hava kirliliğine neden olur. Ancak bunlar içinde yine en temiz enerji doğal gazdır. Yenilenebilir enerji kaynaklarının hava kirliliği üzerinde belirgin bir etkisi yoktur. Yenilenebilir kaynaklar içinde üretimi iklimden etkilenmeyen tek kaynak jeotermaldir.

 Türkiye’de endüstrinin gelişmesinde en önemli güçlük sermaye temini ve teknoloji yetersizliğidir.

NOT! Türkiye’de sanayinin görünümü kısaca şöyledir:

 Marmara’da: İstanbul, Kocaeli, Sakarya, Bursa.
 Ege’de: İzmir, Manisa, Denizli, Aydın.
 Akdeniz’de: Adana, Mersin, İskenderun, Kahramanmaraş.  Karadeniz’de: Zonguldak, Karabük, Samsun.
 İç Anadolu’da: Ankara, Eskişehir, Konya, Kayseri.
 Doğu Anadolu’da: Erzurum, Malatya, Elazığ.
 Güneydoğu Anadolu’da: Gaziantep, Şanlıurfa

 Türkiye’de yer şekillerinin elverişli olduğu yerlerde ulaşım kolaylaştığı için endüstri kolay gelişmiştir. Genel olarak engebeli yapı sanayi ve ulaşımı olumsuz etkilemiştir.

 Milli gelirin %25’i sanayi sektöründen sağlanmaktadır.
 İhraç edilen ürünlerin %94’ü sanayi ürünleridir.
 Türkiye bazı ham maddeler bakımından zengin bir ülkedir.

Türkiye’de sanayinin kurulması için başlıca faktörler ham maddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık ve ulaşımdır.

Özellikle tarımsal ve bazı madensel ham maddeler.

NOT! Türkiye’de sanayi %56 ile en fazla Marmara, %1 ile en az Doğu Anadolu’da gelişmiştir. Türkiye’de bölgelerin en sanayileşmiş illeri şunladır:

Ham madde

Enerji

 Et ve süt üretiminde Kars, Ağrı, Van, Diyarbakır, Şanlıurfa, Edirne, Bolu,

 Balıkesir, Çanakkale, İzmir, Muğla, Amasya, Adana ve Hatay’da rüzgâr tribünleri bulunmaktadır.

 Unlu mamullerde Konya, Eskişehir, Ankara, Karaman, Aksaray,
 Konserve ve içecek sanayisinde İstanbul, Balıkesir, Çanakkale,

 Türkiye’nin çeşitli yerlerindeki hidroelektrik enerji üretim merkezleri

İzmir, Afyon, Aydın, Uşak,

 İskenderun’da (İsdemir) demir-çelik fabrikası,  Mersin, samsun ve İzmit’teki gübre fabrikaları  Samsun’da bakır işleme tesisleri,
 İzmit ve İzmir petrol rafinerileri bulunmaktadır.

 Pamuklu dokumada Adana, Denizli, Aydın, Gaziantep, Kahramanmaraş,

 İpekli dokumada Bursa, İstanbul, Adana,
 Petrol rafinerisinde Batman,
 Tütün sanayisinde Samsun, İzmir, Manisa

G. Türkiye’de Ticaret

 Halı, kilim ve battaniye dokumacılığında Hereke, Bünyan, Sivas, Isparta, Uşak, Kula, Gördes, Milas, Gaziantep, Siirt

 Dış ticaret hacmi = İthalat + İhracat
 Dış ticaret açığı = İthalat > İhracat
 Dış ticaret fazlası = İthalat < İhracat

 Karabük ve Ereğli’de demir-çelik tesisleri,
 Soma, Yatağan, Afşin-Elbistan gibi yerlerde termik santralleri,

NOT! Türkiye’nin günümüzde ihracatından elde ettiği gelir ithalat için ödenen paranın ancak %64’ünü karşılayabilmektedir.

Ulaşım

Her türlü mal ve hizmetlerin el ve yer değiştirmesine, maddi unsurlar veya takas usulüyle alım satımına ticaret denir. İç ve dış ticaret olmak üzere ikiye ayrılır.

UYARI! Türkiye ilk kez dış ticaret fazlasını 1940 yılında vermiştir. Bu tarihten sonra sürekli dış ticarette açık oluşmuştur. 1940 yılında savaş nedeniyle tüm dünyada üretimler durmuş ve yurt dışından pek bir şey

alınamamıştır. Günümüzde dış ticaret açığının oldukça fazla olmasının en temel nedeni ithalatın oldukça fazla olması ve en fazla enerji ithalatına para ödenmesidir.

 Ulaşımın gelişmesine bağlı olarak ülkenin her yerine erişilebilmesi,

UYARI! Türkiye’nin her geçen yıl artan dış ticaret açığının kapatabilmesi için yapılması gereken çalışmalar şunlardır:

 Reklam ve tanıtım faaliyetlerinin artmasına bağlı olarak her tür üründen haberdar olunması,

 Kaliteli ve ucuz ürünler üreterek, tanıtımını yapmak ve pazarlamak,

 Pazarlama imkânlarının ve tekniklerinin gelişmesi.
NOT! Türkiye’nin sanayi ve nüfus bakımından önde olan ülkeleri aynı

 Yeni pazarlar bulmak ve mevcut pazarlarla birlikte pazar payını artırmak,

zamanda i en önemli ticaret merkezi konumundaki illerdir.

 Endüstri ürünleri ve bunların içinde daha çok gelir getiren ürünlerin dış satımını artırmak,

 İstanbul  İzmir
 Ankara  Adana  Kayseri  Bursa

 Dış alım giderlerini azaltmak,
 Turizm gelirlerini artırmaktır.

1. İç Ticaret

 Antalya
 Konya ve Gaziantep’tir.

Mal ve hizmetlerin Türkiye’nin bölge ve bölümleri arasında el değiştirmesidir. Türkiye’de iç ticaret oldukça fazladır. Bu duruma etki eden şunlardır:

 İklim çeşitliliğine bağlı olarak tarım ürünlerinin çeşitli olması, her tarım ürününün her bölgede olmaması,

NOT! Tarım ürünlerinin her yerde yetişmemesi tarım ürünün iç ticarette çok fazla yer bulmasını sağlamıştır. Özellikle yalnızca Karadeniz’de yetişen çay ile Akdeniz’de yetişen Muz iç ticarete en fazla konu olan ürünlerdir.

 Ülke içinde sanayi tesislerinin dengesiz dağılması,
 Nüfusun ülkenin bölümlerine göre dengesiz dağılması,
 Yaz ve kış turizmine bağlı bazı yörelerin oldukça fazla

2. Dış Ticaret

nüfuslanması,

Türkiye’nin dış ticaret hacmi giderek artmaktadır. Hem satımı yapılan ürünler artmakta hem de yurtdışından daha fazla ürün alınmaktadır. 1970 yılında ihracatın sektörlere göre dağılımı incelendiğinde %75,3’ünü tarım ürünleri, % 17,5’ini sanayi ürünleri, % 7,2’sini madenlerin oluşturduğu görülür. 2013 yılına gelindiğinde ihracatın % 94’ünü sanayi ürünleri, % 4’ünü tarım ürünleri , % 2’sini ise madenler oluşturmuştur.

NOT! İran Transit Ticaret Yolu Trabzon Limanı’ndan başlar ve İran Gürbulak sınır kapısına uzanır. İran’ın en fazla ticaret yaptığı yollardan biridir.

İhracatımız ( Dış Satım )



Türkiye’de ithal edilen ürünler içinde ilk sırayı % 72,6’sını sanayi ve enerji üretimi için gerekli olan ham maddeler alır.
Doğal gaz ve petrol en çok alımı yapılan enerji kaynaklarıdır. İthalatın % 13,9’unu yatırım malları ( Sanayi kurulması için gerekli olan aletler ) alır.

 Sanayi ürünleri ihracatı % 94 ile birinci sıradadır.
 En fazla otomotiv, beyaz eşya, tekstil ve kazan – makineler ihraç

 

edilmektedir.

 Dış satımda en fazla kullanılan yol deniz yoludur. 
 En çok ihracat OECD ülkelerine yapılmaktadır.
 Dış satımda Almanya birinci İngiltere ikinci sıradadır.
 Tarım ürünleri ihracatı % 4 civarındadır.
 Başta Pamuk ve tütün olmak üzere kuru üzüm, kuru incir, kayısı,

İthalatın 13,1’i tüketim malları ve % 0,5’ini diğer ürünler oluşturmaktadır.
İthalatta birinci sırada Çin ikinci sırada Almanya gelmektedir.

fındık ve turunçgiller ihraç edilir.

 Maden ihracatının payı düşüktür ( % 2 )
 En çok ihraç edilen madenler Demir, Bor, Mermer ve Kromdur.

1 2

Çin Almanya

1 3. Transit Ticaret 2 3 4 yapmış olduğu ticarete transit ticaret denir. Türkiye’nin Asya ile Avrupa 5

Almanya İngiltere Irak İtalya ABD

13.426.432,264 10.564.786,498 8.557.804,977 6.890.946,464 6.399.463,421

Türkiye’nin yalnızca kara ve deniz yolları kullanılarak başka ülkelerin

arasında ulaşım koridoru olması transit ticareti geliştirmiştir. İki önemli transit ticaret yolu vardır. Bunla İran Transit Ticaret yolu ve Habur – Kapıkule arası transit ticaret yoludur.

3 4

Rusya Federasyonu ABD

İthalatımız ( Dış Alım )



5 İtalya

 Dağların doğu batı doğrultulu olmasından dolayı akarsu vadilerini takip eder ve doğu batı yönlü uzanmaktadır.

H. Türkiye’de Ulaşım

Türkiye Dünya üzerindeki konumu nedeniyle ulaşım yollarının kilit noktalarından birinde yer almaktadır. Ancak arazi yapısı nedeniyle ulaşımda güçlükler yaşanmakta ve ulaşım maliyetleri yükselmektedir. Günümüzde gelir düzeyinin artmasına bağlı olarak yol kalitesi ve ulaşım sistemlerinde gelişmeler yaşanmaktadır. Başlıca ulaşım türleri şunlardır:

S(AYIDA)ertavul Konya-Mersin arası

G(EÇİT)ülek Niğde-Adana arası

1. Kara Yolları

 1950’li yıllardan sonra önem verilmiştir.
 Türkiye’nin her yerine ulaşılabilen sistemdir.

*Boğaziçi Köprüsü:Türkiye’nin ilk asma köprüsüdür.

 Son yıllarda yapılan köprü, tünel, viyadük ve duble yolları ile büyük ilerleme kaydedilmiştir.

 Kuzeyde ve güneyde iç bölgelere ulaşım geçitlerle sağlanır.

Akdeniz’deki Geçitler

*Geçit, Boğaz ismi olanların tamamı DOĞALDIR!!!

Ç(OK)ubuk
Göller Yöresi
Antalya arası
Karadeniz’deki Geçitler
*Kop(Çimen):Erzurum’u Gümüşhane’ye bağlar. *Zigana(Kalkanlı):Gümüşhane’yi Trabzon’a bağlar. Türkiye’nin Asma Köprüleri

B(ULUNUR)elen İskenderun-Hatay arası

*Fatih Sultan Mehmet Köprüsü

 Ekonomik kayıplar azalmıştır. 2. Hava Yolları

*Nissibi Köprüsü:Adıyaman, 3.asma köprü

*Elazığ-Ağın Karamağra Köprüsü

    

Günümüzde en çok gelişen yol sistemidir.
Uluslar arası düzeyde gelişme sağlanmıştır.
Hava yolu ile ulaşılan merkez sayısı artmıştır.
Türkiye’de en işlek hava limanı İstanbul – Atatürk Hava Limanı’dır.

*İzmit Körfez Geçiş Köprüsü(Osman Gazi Köprüsü):İzmir-İstanbul otoyolu

*Yavuz Sultan Selim Köprüsü:6. asma köprü.Dünyanın en geniş köprüsü.İlk kez iki kıta hızlı trenle bağlanacaktır.

SONRAKİ SAYFAYA GEÇİNİZ

[wp_ad_camp_5]

sonraki sayfadan devam ediniz