Kamu Maliyesi

KAMU MALİYESİ

Ortak yaşamdan kaynaklanan ihtiyaçların bir şekilde tatmin edilmesi gerek ve bu da kamu mallarıyla gerçekleşir. Kamu ekonomisi tarafından üretilen mallarda yani kamusal mallarda bölünebilirlik özelliği yok; sadece malın bedelini ödeyen değil herkes maldan yararlanır.

Devlet tarafından yerine getirilmesi gereken kamu hizmetleri vardır. 2.dünya savasından önceki zamanlarda devlet sadece iç ve dış güvenliği sağlardı ama 2.Dünya savaşı sonrası sosyal devlet anlayışı geldiği için devlet birtakım ek görevler üstlendi. Kamu maliyesinin ilgi alanı gittikçe genişlemeye başladı. Bu genişlemenin nedeni devletin üstlendiği görevlerin artması.

Kamu malları için finansman ihtiyacı kamu gelirleri sayesinde gideriliyor. Bunlar: vergiler, harçlar, katılma payları…

KAMU GELİRLERİ

Vergiler è kamu hizmetlerinin finansmanı için herkes ödeme gücüne göre vergi vermek zorundadır.
KİT
Devlet borçlanmaları
Para cezaları
Devletin mallarının kiralanması ya da satılmasından elde edilen gelirler.
Para politikasından kaynaklanan gelirler.

Bu kamu hizmetlerinin ne olacağını tercih edilen siyasi sistem ve ekonomik sistem belirler. Ve bu malların ne kadar üretileceği ve bu finansmanın nasıl sağlanacağı da önemlidir.

Kamu harcamaları è kamu harcamaları diğer faktörlerin olmadığı dönemde ekonomi üzerinde çeşitli etkiler yapıyor.ş harcamaların toplanış biçiminin toplumsal yaşam üzerinde etkisi var ve bunu inceleyen yeni bir alan maliye politikasıdır.

Maliyenin bir başka alanı devlet borçlanmalarıdır. Bunda da bazı etkileri vardır. Devlet yüksek faiz oranlarıyla borçlanmaya giderse ne olur? Neyi hedeflemiş olabilir? Bütçe açığını kapatmak istiyor olabilir. Devletin üstün bir emretme gücü var ve zorunlu borçlanmalar bu güce dayanır.

Kamu maliyesinin bir hukuki boyutu var ama sadece hukuksal alanda da incelenmez. 2 yaklaşım var.

hukuki yaklaşım è daha çok kamu hukuku açısından
Anglosakson yaklaşım è kamu maliyesinin iktisadı etkilerini inceliyor.

Kamu maliyesinin toplumsal bir boyutu var. Mali olaylar toplumda gerçekleşir çünkü. Magna cartanın ortaya çıkış sebeplerinden önemlisi vergiden kaçınma vergiye karşı bir tepkiydi.

KAMU MALİYESİNİN DİĞER DİSİPLİNLERLE İLİŞKİSİ

HUKUK: devlet aktivitesinin yönetilenler tarafından bilinmesi ve bunun kurallarla denetlenebilmesi gerekir. Özellikle temel hak ve özgürlüklerle ilgili. Özel yaşama müdahale è vergilerle özel yaşama müdahale edilir mi? İletişim özgürlüğü var ve iletişim vergisinin getirilmesi haberleşme özgürlüğünün ihlali olabilir mi? Eğer başka bir alternatif yoksa evet kısıtlar yani adam çok para ödememek için daha az konuşur telefonda. Ama başka bir alternatif varsa hayır kısıtlamaz. Ama biz bu soruna hukuki boyuttan bakarız. Önemli olan hakkın özüne dokunmuş mu, dokunmamış mı? Kamusal alandaki yasal düzenlemeler nettir. Kıyasa, yoruma uzaktır.
İKTİSAT: iktisatla daha yakından ilişkilidir. Devlet bir mala vergi koyunca birey başka bir mala yönelik tercihlerde bulunuyor.
SİYASET BİLİMİ: baskı grupları söz konusu.
SOSYOLOJİ VE PSİKOLOJİ: kamu maliyesinin toplumdaki ve mükellefler üzerindeki etkilerini araştırıyor.

Kamu maliyesinin 4 inceleme alanı vardır. Bunlar;

kamu gelirleri
kamu harcamaları
maliye politikası
bütçe

kamusal mal: kamu ekonomisi tarafından üretilen maldır.

Kamusal mal ve hizmetler bölünmez faydalar yaratırlar. Finansmanına katılsın katılmasın dış ve iç güvenlik gibi.
Bedel ödenmese dahi yararlanma söz konusu
Teorik olarak tüketimde bir rekabet söz konusu değil.,
Gönüllü finansman yerine devletin gücünün kullanılarak zorunlu finansman.

DIŞSALLIK: bir ekonomik birimin faaliyeti dolayısıyla diğer ekonomik birim üzerinde dolaylı olarak ortay çıkan olumlu veya olumsuz etkiler. Bu etkiler ikiye ayrılır.

dış fayda: üreticiden üreticiye akan dış fayda. Meyve üreticisinin arıcılıkla uğrasana.
Dış maliyet: zehirli atıkların suya karışması sonucu fabrikanın balıkçılara.

fiyatlandırma söz konusu değil

kamusal mal ve hizmetlerin ne olacağı ve nasıl üretileceği devlet politikası tarafından belirleniyor. Karma mal ve hizmetlerin genişliği siyasal tercihlerce belirleniyor. Devlet bir takım sosyal amaçlara ulaşmak için bazı malları piyasa ekonomisi üretse dahi kendi de üretebiliyor. Ancak bu karma mal ve hizmetler olmayabilir. Bunlara sosyal faydası olan mal denir. Burs verme, hasta ve yoksullara yardım gibi.

Kamu maliyesinin 3 temel hedefi var. Bunlar:

kıt kaynakların en optimal yönde kullanılması
bölüşümde etkinlik sağlamak.
Gelir seviyelerindeki eşitsizliği makul seviyede azaltmak.

Kamu gelirleri;

devletin egemenlik gücüne dayalı olarak topladığı
devletin egemenlik gücünü kullanmaksızın topladığı gelirler

VERGİLER: kamu hizmetlerinin finansmanı amacıyla bireylerden hukuki cebir altında aldığı karşılıksız meblağlar. Devletin mali amaç dışına davranışları yönlendirmek uğruna vergileri koymak ve azaltmakla gerçekleşir.
RESİM: uygulamada son derece az, teknik anlamda belli bir iznin veya belgenin verilmesi karşılığında alınan meblağ.
HARÇ: İlke olarak kanunca üretilen mallardan yararlananlardan alınan mali yükler. Son zamanlarda buna yararlanma vergileri de deniyor. Vergide karşılıksızlık varken burada hizmete karşılılık söz konusudur. Ödenen meblağ yararlanılan hizmetten az ancak amaç yararlanandan belli bir bedel almak ve gereksiz talepleri sınırlandırmaktır.
ŞEREFİYE: belediye gelirleri içersinde kalan. Gayrimenkul değeri yapılan bayındırlık faaliyetleri ile artıyorsa alınır.
ZORUNLU BORÇLANMALAR: egemenlik gücüne bağlı olarak zorunlu bir borçlanma. Vergide karşılıksızlık varken bunlarda kredilik söz konusu.
PARA POLİTİKASI: devüliasyon, madeni ve kağıt para basımı. Uzun vadede kamu gelirlerini olumsuz yönde etkiler.
MALİ TEKELLER: iktisadı konularda devletin tekel olarak örgütlenmesi sonucu ciddi kazanç.
PARAFİSKAL GELİRLER: emekli sandığı, bağ-kur, baro aidatı, yasal dayanağı olan yaralanmayı daha sonra sağlayan ödemeler.
PARA CEZALARI

Devletin egemenlik gücünü kullanmaksızın topladığı gelirler:

devlete ait gayri menkullerin kullanılması halında
teşebbüs gelirleri: KİTler yoluyla elde edilen gelirler. KİTlerden alınan verginin amacı haksız kazanç yaratmamak.
İhtiyarı borçlanma: bireylerin kendi arzusuyla devlet tahlil ve hazine bonoları alması.
Dış borçlar

İSTİFADE KURAMI

Devletin ürettiği temel mal ve hizmetler toplumdakiler için birer girdi niteliğinde olduğundan kişiler vergi ödeyerek yararlandıkları bu malların bedelini ödüyorlar. Vergi ödemelerine rağmen kamu hizmetlerinden yaralanamayanlar da var. Vergiler sigorta primlerine benzer. Aslında bireyler vergi öderken sigorta primi ödüyor.

Devlet bir üretim sürecinde bulunuyor. Bireyler de kamu tarafından üretilmiş bir takım çıktıları kullanıyor. Sosyal üretimdir bunlar. Diğer üreticiler devlet tarafından üretilen çıktıları kullanarak üretilir. Devlet sosyal devlet olma özelliğe bağlı olarak kişiler vergi ödesin ya da ödemesin bir takım hizmetler gerçekleştirir. İstifade kuramı tarihsel anlamda bir süreçte kullanılmış. Çıkış noktası yararlanma.

İKTİDAR PRENSİBİ KURAMI

Çıkış noktası yararlanma değil. Bir toplumsal ihtiyacı karşılama alanında yararlansın yada yararlanmasın bir ödemede bulunmak zorunda . kişiler ödeme gücüne göre vergi verir. Çıkış noktası budur. Belli bir sınırın altındaysa kişinin geliri o zaman devlet kişiye belli bir aktarımda bulunacak. Anayasamızın 73. maddesinde herkesin gücüne göre vergi vermesi kuralıdır.

VERGİLEMENİN ANA UNSURLARI

Vergi yükümlüsü vergi yasaları gereğince kendisine vergi borcu verilen kimsedir. Bu siyasi hukuki yaklaşımdır. Kamu maliyesinin iktisadı yaklaşımına göre bu birey vergi taşıyıcıdır. Ya da gerçek yükümlüdür. Vergiyi mamelekinden ödemek zorunda olan kişidir.

Yansıma : piyasa koşullarından yararlanılarak ödenmek zorunda kalınan verginin 3. kişilere aktarılması sürecidir.

KDV mal teslimi ve hizmet ifalarından alınan bir vergidir.

Mutavassıt yükümlü: bu aracı yükümlü, dağıtımcıdır. Kendisine yansıtılan vergiyi alıp diğerlerine yansıtır.

Yasal yükümlü è aracı yükümlü è kanuni yükümlü.

Vergi sorumlusu : vergi yükümlüsü bakımından asıl olan ödeme günüdür. Gerçek ya da tüzel kişi olması etkilemez. Herkes olabilir. Vergi yükümlüsü için kanuni ehliyet şart değil. Deli bir adam miras yoluyla bir köşke sahip olursa yine de vergi yükümlülüğü vardır.

Yansıma: piyasa koşullarından yararlanarak ödemek zorunda olduğu vergiyi 3. kişilere aktarmak. Gümrük vergileri ve KDVlerde yansıma mekanizması etki ediyor. Ödeme gücü vergide esas alındığından fiil ehliyetine sahip olmak gerekli değil. Tüzel kişiliği olmayan mal veya kişi oluşumları da vergi mükellefi olur. Vatandaş veya yabancı olma vergi yükümlüsü olmada kriter değildir. Sermayenin özel ya da kamuya ait olması vergilendirmesini değiştirmiyor. Rekabeti bozmamak için bu kural getirilmiştir.

Vergi sorumluluğu: şahsında vergiyi doğuran olay gerçekleşmemekle birlikte vergiye ilişkin ödevlerin vergi idaresine karşı yerine getirilmesi öngörülen kimse.

vergi sorumlusu vergi yükümlüsü değil.
Vergi sorumluluğunda ilke olarak doğan vergi borcu vergi yükümlüsünün malvarlığından ödenecek.
Eğer vergi sorumlusu yasada öngörülen hükümleri yerine getirmemesi hali oluşursa zararlar sorumlunun olur.

SONRAKİ SAYFAYA GEÇİNİZ

[wp_ad_camp_5]

sonraki sayfadan devam ediniz