Kpss – İşletme Ders Notları

Fonksiyonel organizasyonun yararları:

1. Uzmanlaşmayı kolaylaştırması,basit ve mantıklı olması
2. Her fonksiyonun kendi içinde koordinasyonunu kolaylaştırması

III.      Faaliyetlerde iktisadiliği sağlamsıdır.

Fonksiyonel organizasyonun sakıncaları:

1. Aşırı merkeziyetçiliğe yol açması
2. Fonksiyonlar arası koordinasyon ile kontrolün zarlaşması

III.      Haberleşme kanallarının iyi işlememesi ve kararların gecikmesi

Bölge esasına göre bölümlere ayırma:İşletmenin belli başlı faaliyetleri belirli coğrafi bölgelere göre gruplandırılarak bölümler halinde örgütlenmelidir.Coğrafi bakımdan çok geniş ve değişik alanlara yayılmış olan işletmelerde belirli bölgelerdeki faaliyetler o bölge yöneticisinin sorumluluğuna verilmektedir.

Bölge esasına göre bölümlemenin yararları:

1. Bölgesel istek ve ihtiyaçlara cevap verebilmesi
2. Daha düşük maliyetlerle çalışılabilmesi

III.      Haberleşme ve karar vermeyi hızlandırması

Bölge esasına göre bölümlemenin sakıncaları:

1. Büyük ölçekli faaliyetlerin sağlayacağı tasarruflardan yararlanılamaması
2. Tek çeşit iş yapan araç ve aletlerden ve çok uzmanlaşmış personelden yararlanılamaması

III.      Merkez faaliyetleri ile bölge faaliyetlerinin koordinasyonun güçlüğü

Matris organizasyon:Bu organizasyon diğer organizasyon tiplerinden tamamen farklıdır ve klasik yaklaşımın bazı temel ilkelerine de aykırıdır.Özellikle bir astın tek üste bağlanması anlamındaki komuta birliği ilkesi matris organizasyonunda tamamen terk edilmekte,belirgin bir nitelik olarak bir ast iki ayrı üste karşı sorumlu olmaktadır.

Matris organizasyonda biri fonksiyonel hizmetlerle ilgili diğeri mal veya hizmetlerle ilgili iki yapı yer almakta olup bu iki tip örgütün olumlu yanlarını tek bir yapıda toplama yoluna gidilmektedir.Yetki ve sorumlulukların birbirleriyle karışmış göründüğü bu yapı anlaşmazlık ve çatışmalara çok müsait bir ortam oluşturur.

Şebeke(network) organizasyonu:Bir mal veya hizmeti üretmek için iki veya daha fazla kuruluşun aralarında iş bölümüne giderek uzun süreli işbirliğine yönelmelerinden oluşan yapıdır.

Şebeke organizasyonun başta gelen özelliği bir mal veya hizmeti üretebilmek için yapılması gereken faaliyetleri ve bunları destekleyecek kaynakları tek bir işletme bünyesinde toplam yerine farklı işletmeler dağıtıldığı bir yapı olmasıdır.

Şebeke organizasyonunda temel faaliyetlerin her biri ayrı bir yönetim altında çalışan ayrı bir organizasyonun konusu olmaktadır.Örneğin;satın alma işleri satın alma konusunda uzmanlaşmış ayrı bir işletme,üretim ve pazarlama işleri bu konularda uzmanlaşmış ayrı ayrı işletmeler tarafından gerçekleştirilmektedir.

Bu organizasyon tipinin ortaya çıkma nedeni işletmenin çevresel değişmelere hemen cevap verebilecek bir kıvraklığa kavuşması böylece etkinliğin arttırılması,büyük işletmenin kendi iyi bildiği işi yapıp diğer işleri bir piyasa disiplini içinde başka organizasyonlara devretme düşüncesidir.

Organizasyonla ilgili diğer sorunlar:

Yetki ve yetki devri:En basit ifadeyle başkalarına iş gördürme,belirli faaliyetleri yaptırma hakkıdır.Yönetici belirli amaçlara ulaşmak için gerekli işlerin yapılmasını başkalarından isteme hakkına sahip olmalıdır ki görevini yapabilsin.

Yetki devri;yöneticinin iş gördürme,belirli faaliyetleri başkalarına yaptırma hakkı konusunda başkalarını yetkili kılmasıdır.Ancak belirli görevlerin yapılması ve kararların alınması için geçici veya sürekli olarak başkalarına yetki tanınmasını ifade etmektedir.

Komuta ve kurmay yetkileri:Komuta yetkisi ast ile üst arasındaki hiyerarşiyi gösteren yetkidir.Üst,ast üzerinde komuta yetkisine sahiptir.Her şahıs kendi bölümü veya biriminde kimden emir alacağını kime karşı sorumlu olacağını bilir.

Kurmay yetkisi ise,yöneticiye yardımcı olunması fonksiyonunu görür.Kurmay personel veya yetkili kendi uzmanlık alanı,bilgi ve tecrübesi ile yöneticiye vereceği kararlarda yardımcı olur.

Fonksiyonel yetki:Kurmaylık yetkisinin istisnai bir çeşididir.Fonksiyonel yetkiye sahip kimse belirli bir iş ve görevlerle ilgili olarak direkt kendisi emir verebilir.

Sorumluluk:Görevlerin yerine getirilmesi bakımından hesap sorulabilmesidir.Yönetim ve organizasyonda temel ilkelerden biri yetki ve sorumlulukların denkliğidir.Çünkü yetkisiz sorumluluk işlerin yapılmamasına,sorumluluk olmadan yetki ise yetkinin kötüye kullanılmasına yol açar.

YÖNELTME(YÜRÜTME)

Yöneltme,planlar yapılıp organizasyon yapısı oluşturularak işlerin gereğine göre kişiler görevlendirildikten sonra bu organizasyonun ortak amaç doğrultusunda hareket geçirilmesi demektir.Bu aşamada artık örgüt amaçlara yöneltilmeli,işletme içindeki kişiler ve gruplar bu amaçları gerçekleştirecek yönde motive edilmelidir.

Yönetimin ilk aşamasında yapılan çalışmalarla ortaya çıkan plan tahminlere dayanmakta ve olması arzu edilenleri göstermekte;örgütleme,plan hedefleri yönünde iyi işleyen bir yapı ve süreç oluşturmayı hedef almakta ve nihayet yürütme organizasyonu plan hedeflerine göre yürüten bir yönetsel faaliyet olarak örgütlemeyi izlemektedir.

Yöneltme,yöneticinin astlarının faaliyetlerini etkilemesi ve onlara ne yapmaları gerektiğini bildirmesiyle ilgili bir yönetsel faaliyettir.Bu,yöneticinin genel tutumuyla ilgili olup tüm hazırlıklar tamamlandıktan sonra personeli çalışmaya sevk etme süreci olarak kabul edilebilir.

Yöneltme süreci;

1. Yöneticinin,açık-seçik ve tam olarak astlarının yeteneklerine göre onlara yapabilecekleri emir ve talimatları vermeyi kapsar.
2. Astların mevcut durumda belirli görevleri sürdürmelerinde yol gösteren devamlı eğitim faaliyetini ifade eder.

III.      Yöneticilerin beklentilerini karşılama yolunda işçilerin motivasyonu ile gerekli şekilde ilgilenir.

1. Çalışmada disiplin sağlamayı ve iyi çalışanları ödüllendirmeyi kapsar.

Yöneltme süreci içersinde;

         Astlara ne yapmaları gerektiğini bildiren emir ve talimatlar açık,kesin,eksiksiz ve akla uygun olmalıdır.

         Eğer astların eğitim düzeyi düşükse yöneticinin ayrıntılı bilgiler içeren basit emir ve talimatlar vermesi önemli olacaktır.

         İşletmede,iyi çalışmayanlar terfi ettirilmezken iyi çalışanların terfisi gerçekleştirilmeli ve maaşları artırılmalıdır.

         Bir haberleşme ve iletişim faaliyetini kapsamaktadır.

İyi bir talimatın özellikleri:

1. Talimat makul olmalıdır:Bir asttan makul olmayan bir işi yapması istenirse o astın morali bozulur,güç durumda kalır.
2. Talimat tam olmalıdır:Yapılacak işin amacı bildirilmeli ve astın zihninde bunun neye yarayacağı konusunda karanlık nokta kalmamalıdır.

III.      Talimat açık-seçik olmalıdır:Talimat veren açısından değil alan açısından açık-seçik olmalıdır.

Liderlik tipleri

1. Diktatör lider:İşlerini ceza korkusu ile tenkit edici ve olumsuz sayılabilecek tavırlarla sürdürür.Astların çok iyi çalışmalarını bekler aksi halde cezalandırır.Kısa dönemde etkili olabilen bu yaklaşımla uzun dönemde astların iş tatminini yok etmesi nedeni ile başarılı bir çalışma ortamı yaratılamaz.
2. Otokratik lider:Astların iş tatminine önem veren ve kendisine güven duyulmasını isteyen babacan kişi rolündedir.Bu tip liderliğin başarısı saygı ve bağlılık yaratacak kişilikte,güçlü ve akıllı olması ile mümkündür.Astların tatmini,üstlerin iyi niyetine bağlıdır.Genellikle tek başına karar verir.Astların liderliğe yükselmesi imkansızdır.Liderin hep işin başında olmasıyla işler yürür.

III.      Demokratik lider:Sadece kendi yetenekleri ile değil astlara danışarak onlarla tartışarak iş görür.Astları,planlama ve örgütleme faaliyetlerine katılmaya teşvik eder.İş tatminine grup başarısı ile ulaşılır.

1. Liberal lider:Astların kendi amaçlarını kendilerinin belirlemelerine ve kendi kararlarını kendilerinin vermelerine dayanır.Lider kendi rolünü diğer grup üyelerininki gibi görür.Grup üyelerinin bireysel hareket etmesine izin verir.

X ve Y teorileri

X teorisi:

         Ortalama bir insan çalışmayı sevmez,tembeldir

         İnsanların çoğunun işinde gereken çabayı göstermesi ve iyi çalışması için sıkı denetlenmesi,zorlanması gerekir.

         Ortalama bir insanın yükselme hırsı sınırlıdır,güven içinde olmayı,sorumluluk almamayı tercih eder.

Y teorisi:

         Ortalama bir insan çalışmayı sever

         Amaçlara ulaşma da sıkı kontrole gerek yoktur,insanlar kendi kendilerini denetleyebilirler.

         Bir insanın örgütsel amaçlara ne ölçüde bağlandığı başarı için verilen ödüllere bağlıdır.

         İnsanlar sorunları çözmede yüksek derecede hayal gücüne sahiptirler

         Modern sanayi toplumunda ortalama bir insan zihni yeteneklerinin yalnızca sınırlı bir bölümünden yararlanır.

Y teorisi,insanın sıkı kontrol olmadan da iş yapabileceğini hatta sorumluluk yüklenerek daha yaratıcı bir biçimde verimli olarak çalışabileceğini savunmaktadır.

X teorisinin varsayımları daha çok klasik yaklaşımı temsil eder niteliktedir,Y teorisininkiler ise beşeri ilişkiler yaklaşımını ortaya koymaktadır.

Z teorisi(William Ouchi):

         Çalışanlara uzun dönemli istihdam

         Birlikte karar verme

         Nisbi olarak seyrek performans değerlendirme ve terfiler

         Bağlılık ve yakınlık duygusunun yaratılması ve aile havası içinde işbirliği

         Tüm yöneticilere ve işçilere karşı güven duygusu

Bu teoriye göre yeniden şekillenen işletmelerde yöneticiler,işçilere işlerin nasıl geliştirileceğini sormakta ve önerileri uygulama yetkisini vermektedir.

KOORDİNASYON

Çalışmayı kolaylaştırmak ve başarıyı sağlamak için bir organizasyonun bütün faaliyetlerinin ahenkleştirilmesidir.(Fayol)

Koordinasyon ile yönetici çeşitli işletme faaliyetlerini ve bu faaliyetleri yerine getiren çeşitli kademelerdeki insanları birbirleriyle uyumlu hale getirmek,grup çabalarını ortak amaç doğrultusunda tutmak zorundadır.Koordinasyonun etkili olabilmesi içinde iyi işleyen bir haberleşme sisteminin varlığı gerekir.

Etkili bir koordinasyon

1. İlgili ve sorumlu kişilerin direkt olarak ilişkilerinin sağlanması
2. Yönetim sürecinin başlangıcından başlayarak koordinasyon sağlamaya çaba gösterilmesi

III.      Bir durumla ilgili tüm etkenlerin ve yönlerin dikkate alınması

1. Yalın bir örgüt kurmaya ve bölümlere ayırmanın koordinasyona elverişli olmasına dikkat edilmesi
2. İyi düzenlenmiş haberleşme yöntemleri kullanılması
3. Personelin kendi aralarında gönüllü işbirliğine teşvik edilmesi

DENETİM

Olması gerekenle olanın karşılaştırılması aradaki olumsuz farkların belirlenerek düzeltici tedbirlerin alınmasıdır.

Denetim,işletme faaliyetlerinin kabul edilen planlara,verilen talimatlara ve tesis edilen ilkelere uygun olarak yapılıp yapılmadığını anlamaya yarar.Burada güdülen amaç her düzeydeki işletme faaliyetlerinin veya denetim konusu olan belirli faaliyetin zayıf ve hatalı yanlarını bularak gerekli tedbirleri alarak tekrarını önlemektir.

Denetim bir çeşit geri bilgi akışı veya geri besleme temeline dayanır.

Planlama                     Uygulama                   Denetim

GERİ BİLGİ AKIŞI

Denetim sürecinin aşamaları

1. Standartların belirlenmesi:Denetimin temelde olması gereken ile olanın diğer bir deyişle fiili durumun karşılaştırılması yolunda bir yönetsel faaliyet olması nedeniyle her şeyden önce nereye ulaşılmak istendiğinin saptanması gerekir.Bu,hedeflerin belirlenmesi olup kontrol için temel alınacak standartları meydana getirir.Belirlenen standartlar parasal veya fiziksel olabilir.
2. Fiili durumun ölçülmesi:Fiili durumun ilk aşamada sağlanan standart ile karşılaştırma amacına yönelik olarak saptanmasıdır.

III.      Standartlarla fiili durumun karşılaştırılması:Standartlar ile fiili durumun ölçüm sonuçları karşılaştırılır.

1. Düzeltici önlenmelerin alınması:Standartlarla fiili sonuçlar arasında önemli ölçüde olumlu veya olumsuz farklar görülürse bir takım düzeltici önlemlerin alınması gerekir.Etkin düzeltici önlemlerin alınabilmesi için sapma nedeninin iyi teşhis edilmesi gerekir.Tahmin edilen nedeni ortadan kaldıracak etkinlikte önlemler alınırken aynı zamanda verimlilik yönünün de ihmal edilmemesi gerekir.

YÖNETİM VE KARAR VERME

İşletme yöneticisinin sürekli olarak yaptığı çok ve çeşitli işlerin temelinde karar verme yatar.Karar verme en basit olarak;”alternatifler arasından tercih ve seçim yapmak ve sonuca ulaşmaktır.”

Yönetim sürecinin iki önemli yönünden biri “karar verme” diğeri “yapma” dır ve bunlardan ilki fikir,yargı ya da tek kelime ile planlama diğeri ise uygulamadır.Karar verme aynı zamanda çatışmaları çözümlemedir.

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

Kalite,bir işletmenin üretip sunduğu mal ve hizmetlerin mükemmel olma veya üstünlük derecesini ifade etmektedir.Söz konusu üstünlük hem dayanıklılık,güvenilirlik gibi somut özellikleri hem de müşteri tatmininin soyut unsurlarını içermektedir.

Kalite tanımları

         Müşteriye uygunluk

         Şartlara uygunluk

         Bir mal ya da hizmetin belirli bir ihtiyacı karşılayabilme yeteneklerini ortaya koyan karakteristiklerin tümü

         Tüketicinin isteklerine uygunluk

         Müşteri istek ve beklentilerine uygunluk

***Kalite toplam kalite yönetimi sayesinde üretim tabanından çıkmış yönetimin tepesine kadar tüm kademelere tırmanmış ve stratejik yönetim boyutuna ulaşmıştır.

Toplam kalite yönetiminin(TKY) anlamı:

Üretilen mal ve hizmetlerin üstün kalitede olması konusunda kesin bir taahhüdü ve sürekli iyileştirme ve kalite geliştirmeyi benimseyen bir yaklaşımdır.Bu yaklaşım kar amaçlı kuruluşlarda rekabet avantajı sağlayıp karlılığı arttırırken kar amaçsız kuruluşlarda da hizmet kalitesinin yükseltilmesi yoluyla kaynakların daha etkin ve verimli olarak rasyonel bir biçimde kullanılmasını sağlamaktadır.

TKY,işletmenin tüm işlerinin rasyonel olarak verimli şekilde yapılmasını sağlamak;müşterinin mevcut isteklerini ve gelecekteki beklentilerini belirlemek ve en iyi şekilde karşılamakla ilgili bir iş anlayışı ve yönetim tarzıdır.Bu yaklaşımla işletme sisteminin sürekli olarak geliştirilmesi ve iyileştirilmesi fikrinin çalışanlara benimsetilmesi ile topyekün kalite üretimi sağlanmaktadır.

         TKY’ nin amacı:Müşteri isteklerinin karşılanması

         Yöntemi:Yapılan tüm işlerin sürekli olarak iyileştirilmesi

         İlgili kimseler:Başta tepe yönetimi olmak üzere tüm çalışanlardır.

TKY’ nin unsurları:

         Önlemeye dönük yaklaşım

         Tepe yönetiminin liderliği

         Müşteri odaklı olma

         Çalışanların eğitilmesi

         Takım çalışması

         Sürekli geliştirme süreci

         Ölçüm ve istatistikler

***Kaizen ilkesi:İş süreçlerinin sürekli geliştirilmesi

YÖNETİMLE İLGİLİ YENİ KAVRAM VE TEKNİKLER

Süreç yenileme:Bir iş veya faaliyetin daha kısa sürede bitirilmesi ve hatalardan arındırılması yolunda yapılan çalışmalardır.Buna değişim mühendisliği de denilmektedir.

Kıyaslama(Benchmarking):En iyi endüstri uygulamalarının ortaya çıkarılmasını,analizden geçilmesini,benimsenmesini ve uygulanmasını sağlayan sürekli bir araştırma ve öğrenme deneyimidir.

Öğrenen örgütler:İnsanların istedikleri sonuçları yaratma kapasitelerini sürekli olarak genişlettikleri,yeni ve geniş düşünme modellerinin beslendiği,kollektif özlemin serbestlik kazandığı ve insanların birlikte öğrenmeyi öğrendiği yerlerdir.

Daha basit bir ifadeyle;bilgi yaratma,edinme ve aktarma,yeni bilgi ve kavrayışları yansıtmak için davranışlarını değiştirme becerisine sahip olan örgüttür.

Bu örgütlerin 5 ana öğesi vardır:

         Sistematik problem çözme

         Yeni yaklaşımları deneme

         Kendi deneyiminden ve geçmişten ders alma

         Başkalarının deneyiminden yararlanma

         Bilginin örgütün her noktasına hızlı ve verimli bir şekilde aktarılması

Temel yetenekler(core competences):Bir kurumun kendisine rekabetçi üstünlük sağlayan ve müşteriye özel değer olarak yansıyan beceriler bütünüdür.Temel yetenekler günümüzde strateji oluşturma konusunda en güçlü araçlardan olup bir yandan işletmenin rekabetçi üstünlüklerini arttırma,diğer yandan yatırım yapılacak yeni iş alanlarını belirleme açısından da oldukça kullanışlı bir araçtır.

Dış kaynaklardan yararlanma:İşletmelerin çok iyi bildiği iş üzerinde yoğunlaşması kalan işlerin ise işletmenin dışındaki kaynaklardan sağlanması böylece kaynak tasarrufunu sağlamasıdır.

ÜRETİM

Beşeri ve maddi faktörlerin mal ve hizmetlere dönüştürülmesi sürecidir.Üretim sadece işletmeler için değil;bir ülkenin refah düzeyi olan GSMH,GSYİH gibi göstergelere de esas teşkil ettiğinden önemlidir.

Üretim yönetimi:İşletmeci açısından üretim fonksiyonu bir sanayi işletmesinde üretimi verimli bir şekilde örgütleyip işletme amaçlarını etkin bir biçimde gerçekleştirme yolundaki çabalardır.

Üretim yönetimi işletmenin elinde bulunan insan gücü,makine ve malzeme gibi beşeri ve maddi kaynakları belirli miktarda mamulün istenilen kalitede,istenilen zamanda ve mümkünse en düşük maliyetle üretilmesini sağlamak üzere bir araya getirilmesi yolundaki sistemli çabalardır.

Maliyet,prodüktivite ve rantabilite kavramları

Maliyet

İşletmenin kuruluşu,işleyişi,mal ve hizmet üretilmesi veya genel olarak işletmenin faaliyette bulunmasıyla ilgili her türlü giderlere faaliyet giderleri denir.

Mal ve hizmetin üretilmesi için yapılan giderlere ise maliyet denir.Maliyetin belirlenmesi özellikle kazanç miktarının belirlenmesi,hem vergiler hem de kar dağıtımı,ücret artışları vb. çeşitli amaçlar için önem kazanır.

Üretim miktarının azalıp çoğalmasıyla toplamı değişmeyen maliyetlere sabit maliyetler denir.

Üretim miktarının değişmesiyle toplamı değişen giderlere değişken giderler denir.

Prodüktivite

Fiziksel miktarlar olarak üretimden elde edilen çıktının girdiye oranıdır.

Prodüktivite(verimlilik)=Çıktı

Girdi

Rantabilite=Belirli bir dönemde elde edilen karın o dönemde kullanılan sermayeye oranıdır.En basit olarak net karın öz sermayeye oranıdır.

Rantabilite(karlılık)=     Net kar

Öz sermaye

Başa baş noktası

İşletmelerde kar,temel amaç olmaktan çok tüketici istek ve ihtiyaçlarının karşılanmasında bir araç ve bu ihtiyaçları etkin bir biçimde karşılamanın bir sonucu olmalıdır.Kar satış gelirleriyle toplam giderler arasındaki olumlu fark olduğundan yönetici daha işletmenin kuruluş aşamasındaki araştırmalardan başlayarak üretime geçtikten sonra da gereken pazarlama araştırmalarıyla talep ve satış tahminleriyle,satış hacminin ve satış gelirlerinin ne kadar olabileceğini belirlemeye çalışır.Böylece toplam gelirlerle toplam giderleri bunlardan birindeki değişmenin elde edeceği karı nasıl etkileyeceğini analiz eder.

Doğrusal olarak başa baş grafiği

Başa baş grafiği tamamen doğrusal olarak ifade edilen bu en basit şekliyle üretim arttıkça başa baş noktasından sonra hızla artan toplam karlar sağlanacağı izlenimi verdiği için fazla gerçekçi değildir.Maliyetler belirli bir üretim miktarından sonra hızla aratacağı için eğrilerle daha iyi temsil edilir.

Cebirsel yoldan başa baş noktasının bulunması:Başa baş noktası tanım gereği sabit ve değişken giderlerin toplamına eşit satış gelirlerinin sağlandığı üretim ve satış miktarını gösterir.Şu halde toplam gelir=toplam gider eşitliğinden hareket edilirse başa baş noktası;

Q=       f                               veya                           Q=      b

P-V                                                                         (f-a)

Üretim sistemlerinin sınıflandırılması

1. Belirli bir sürede üretilen miktarlara göre üretim sistemleri

         Tek mal üretimi:Belirli bir sürede tek mal imal edilir ve üretim işlemi tekrarlanmaz.Aynı zamanda,aynı kalitede ve aynı ölçüde sadece bir mamul meydana getirildiği için her üretilen mal kendisinden bir önceki ve sonrakilerden farklı olur.ÖR:Bina,gemi,köprü.

         Seri halde üretim:Aynı sürede çok sayıda ama belirli seriyi dolduracak kadar mamulün üretilmesi söz konusudur.Diğer bir deyişle seri az da çok da olsa büyüklük,kalite vb bakımlardan birbirinin aynı olan sınırlı sayıda mal üretilir.Seri imalatta sipariş üzerine de,bilinmeyen müşteriler için de mamul imal edilebilir;sermaye-yoğun bir üretim şeklidir.

         Kitle üretimi:Belirli bir sürede,seri halde üretimdeki mal sayısının çok üzerinde mal imal usulüdür.En fazla ölçüde sermaye yoğun üretim teknolojisi ile tamamen birbirinin aynı olan mamuller otomasyon gibi çok gelişmiş üretim sistemleri ile meydana getirilirler.Bu üretim aynı makineleri aynı sıra içinde ve aynı şekilde çalıştırmak suretiyle yapılır.Kitle üretimi tarzında imalat öncesi hazırlık fazladır ve bu hazırlıkların toplam maliyet masrafları içindeki payı da büyüktür.Kitle üretimin önemli bir özelliği imalat programlarının ancak uzun süre içinde değiştirilmesidir.

1. Üretimde izlenen yola göre üretim sistemleri

         İmal yerinde üretim:Üretilen mamulün özelliği nedeniyle mamulün bulunacağı yerde imal usulüdür.Üretimde mamul hareket etmez.

         Hareket halinde üretim:Mamul,üretim araçları ile işçilerin bulunduğu yerlerden geçer.Üç farklı uygulama şekli vardır:

-Atölye sistemi:Aynı tipteki makineler aynı yerlerde toplanır,bu toplanma yerleri atölyelerdir.Üretilecek malın belirli bir makinede işlenmesi gerekince o makinenin bulunduğu atölyeye götürülür.Bu sistemde çeşitli mallar imal edilebileceği için her mamulün izleyeceği yol farklı olur.Sistemin temel özelliği üretimin değişen koşullara göre ayarlanabilmesidir.Bu sistem çeşitli cinste ve miktarda mal üreten işletmeler için uygun olup tek mamul üretiminde ve küçük seriler halinde üretimde kullanılır atölye kitle üretimi yapılamaz.

-Akıcı üretim sistemi:Üretilecek mallar fabrikaya girişlerinden mamul halde çıkışlarına kadar belirli yol izlerler.Makineler,mal veya parçaların izleyeceği hat üzerine yerleştirilir ve parçalar belirli bir yönde hareket edip hiç durmaksızın çeşitli Maineleri ve işçileri dolaşarak sürekli ve düzenli bir akış ile mamul halde işletmeyi terk ederler.Sürekli ve düzenli bir ulaştırma şart olup,yığılmalara yol açmayacak tarzda düzenleme yapılmalıdır.

-Grup sistemi:Karma bir sistem olan grup sisteminde belirli makineler belirli yerlerde toplanırlar.Ancak hepsi küçük bir alandadır.Ama atölye sistemindekinden farklı olarak makineler belirli bir mamul veya parçayı bütünüyle üretecek şekilde yerleştirilirler.

III.      Mamule göre üretim şekilleri ve hizmet üretimi:Ortaya çıkan mamul fiziki veya somut ise mal,soyut ise hizmet üretimi söz konusudur.

Hizmet üretimi depolanıp stoklanamaz.Bu üretim sipariş üzerine üretim dışında önce üretilip sonra pazarlanan mallardan farklı olarak önce pazarlanır sonra üretilirler.Hizmetlerin üretimden sonra stoklanamaması nedeniyle önemli ekonomik kayıplar ortaya çıkar.

Mal üretiminden farklı olarak bu üretimde kitle üretimine fazla rastlanmaz.Hizmet üretiminde insan faktörü çok önemli olup hizmeti üreten ve sunan kişinin kişiliği hizmet üretimi üzerinde çok etkilidir.Hizmet verme süreci interaktiftir;hizmeti veren ile alan yakın etkileşim içerisindedir.

TAM ZAMANINDA ÜRETİM(JIT)

Bir işletmenin karlılığını etkileyen faktörler arasında stoklara bağlanan kaynakların önemli bir rolü vardır.Sipariş verme ve elde stok bulundurmanın maliyetleri yanında stoklar,kalite,prodüktivite vb maliyet unsurlarını da dolaylı bir şekilde etkilerler.

Tam zamanında üretimin temel amacı,uygun parçayı,uygun yerde,en uygun zamanda sağlayarak faaliyetlere ve mamule değer katmayan her şey anlamındaki tüm israf kaynaklarını ortadan kaldırarak karlılığı artırmaktır.Bu da daha az stok,daha düşük maliyet ve geleneksel üretimdekinden daha iyi kalite de mal ve hizmetler demektir.Ancak bu sistemin uygulanabilmesi

İçin tüm çalışanların sistemin işleyişi konusunda iyi eğitilmeleri,takım çalışması ruhu ile hareket edip darboğazları görebilmeleri gerekmektedir.

Tam zamanında üretim işletmeye veya üretim hattına gerekli olan parça ve malzemenin tam lazım olduğu zaman tedarikini temel alarak iyi bir planlama ile stoktaki mal seviyesini iyice azaltarak maliyetleri düşürmektedir.

OTOMASYON,BİLGİSAYARLA TASARIM/ÜRETİM VE ROBOTLAR

Teknoloji ve otomasyon:Teknoloji,genel olarak “bilginin insan ihtiyaçlarını karşılamak amacı ile kullanılmasıdır”.Üretim yönetimi açısından “mal ve hizmet üretmek için kullanılan metot,proses,takım-teçhizat ve makinelerden oluşan bir sistemdir.”

Üretim sürecinin çeşitli aşamalarında yer alan bir girdi olarak teknoloji,mal ve hizmetlerin üretiminde temel unsurlardan biridir.Her mal veya hizmet teknolojinin şu üç boyutunun bileşkesi olarak ortaya çıkar:mamul teknolojisi,imalat teknolojisi ve haberleşme teknolojisi.

Modern teknolojilerden yararlanma isteği üretimde otomasyona gitmeyi cazip hale getirmektedir.Çünkü genellikle otomatik makineler daha ileri teknoloji olarak düşük birim maliyetli,yüksek kaliteli ve büyük miktarda üretimi sağlamaktadır.

Bilgisayar yardımıyla tasarım ve üretim(CAD/CAM):Gerek tasarım gerek üretim sürecinde bilgisayarın kullanılmasıdır.Bilgisayarın mamul tasarımında ve üretiminde kullanılması küçük pazarlar için çok az maliyet artışlarıyla değişik zevklere hitaben mamul dizaynını mümkün kılmıştır.

Esnek üretim sistemleri(FMS):Aynı mamulün çok değişik çeşitlerini kolayca yapılacak değişikliklerle üretme imkanı veren elektronik kontrole dayalı sistemlerdir.Sistem,yine bilgisayara ve onunla bağlantılı kontrole dayalı sistemlerdir.

Bilgisayarlı entegre üretim sistemleri(CIM):Robotların,CAD/CAM,FMS,bilgisayarlar ve diğer teknolojilerle kombinasyonundan ortaya çıkmaktadır.Bu üretim sisteminde bilgisayarlar mamulün dizaynında makineleri kontrol etmede ve üretim fonksiyonunun denetlenmesinde işçilere yardımcı olmaktadır.CIM,bilgisayarın etrafında oluşturulmuş farklı tipte bir otomasyon sistemi olup sistemin temeli çok çeşitli süreçleri ve fonksiyonları bütünleştiren ve kontrol eden bir merkezi bilgisayar sistemidir.

Robotlar:Daha çok tehlikeli,bunaltıcı,sağlığa zararlı işleri yapmada ,uzay istasyonlarında ya d üçüncü vardiya olarak fabrikada işçilerin yerine kullanılırlar.

ÜRETİM PLANLAMASI VE DENETİMİ

Üretim hacmi veya üretimin ne ölçüde,ne büyüklükte yapılacağı çok önemlidir.Çünkü üretim operasyonlarının büyüklüğü,fiziksel olanakların araç,gereç ve makinelerin yerleşim düzeni olan işletme içi yerleştirmeyi,faaliyetlerin merkezileşmiş veya merkezileşmemiş bir biçimde yürütülmesini,finansal ihtiyaçları,üretim maliyetlerini ve işgücü ihtiyaçları ile başa baş durumunu etkiler.

Genel ve özel amaca hizmet eden ekipman seçilince bunlara uygun olarak binaların hazırlanması,tüm üretimin yerleşim düzeninin,minimum maliyetlerle en etkin üretim akımını sağlayacak tarzda düzenlenmesi gerekir.

Üretim planlaması ve denetiminin aşamaları

1. İş hazırlama:Yapılacak işleri,sırasını,işlenecek hammadde ve materyalin üretim sürecinde izleyeceği yolu veya akışı belirleme çalışmasıdır.
2. İş dağıtımı:Bir makinenin veya bölümün yapacağı işin önceden belirlenmesi olup;üretim planı yapılırken makinelerin sayısı,hızları,kapasiteleri vb teknik özellikleri göz önünde tutularak en uygun seçim yapılması sağlanır.

III.      Programlama:İşlemlerin her birinin yapılacağı zamanı belirler.İki tür program söz konusu olur;ana program,müşteriye mal tesliminin taahhüt edildiği tarihleri gösterir.Ayrıntılı programlar;her yarı mamul parçanın bir sonraki üretim aşamasında doğru yere gitmesini sağlar.

1. Tahmin:Yapılacak belirli bir üretimle ilgili olarak tahmini üretim maliyetlerinin belirlenmesi olup başta muhasebe bölümü olmak üzere diğer bölümlerden gelen bilgilerden ve zaman standartlarından yararlanılarak yapılır.
2. İmal emri:Artık üretime başlanması talimatının verilmesidir.
3. Denetim:Üretimden sonra planların ne ölçüde gerçekleştiğinin belirlenmesidir.

Gantt şeması

Planlanan ve gerçekleşen üretim miktarlarını zaman değişkeni ile bir gösteren bir imalata programıdır.Şemanın dikey kısmında üretim bölümleri,atölyeler,makineler veya kişiler yatay kısmında ise yıl esas alınıyorsa 12 ay,gün esas alınıyorsa iki haftalık iş günü gösterilir.

Gantt şeması belirli bir zaman dilimi içerisinde planlanan üretim hedeflerinin ne ölçüde gerçekleştiğine ilişkin birçok bilgiyi,derli toplu olarak özet bir biçimde gösterir.Olan ile olması gereken arasındaki farklılıklar açık-seçik hale gelir.

Şebeke analiz teknikleri:PERT VE CPM şemaları

Şebeke analizi tekniği özellikle karmaşık durularda bir bütünün çok sayıdaki elemanlarını karşılıklı ilişkileri ile birlikte bir bütünlük içinde göz önünde bulundurarak etkin bir dizayn,planlama,karar verme,koordine etme ve denetleme için tanımlamaya yarar.Bir defalık işler için kullanılır.

PERT şeması

Bir işin çeşitli kısımları arasında zaman uyumu sağlama,üretimde gecikmeleri,duraklamaları,ihtilafları minimize etme,kaynakları işi vaktinde bitirmeye yönelik olarak bütçeleme ve programlama tekniğidir.

PERT şeması özellikle zaman değişkeni üzerinde durur.Ancak,bir projenin gerçekleştirilmesinde geçen zamanın maliyetle doğru orantılı olarak arttığı varsayımı ile sadece zaman ve miktar olarak değil dolaylı olarakta maliyet ve miktar açısından da kontrol sağlar.

PERT şemasının en önemli iki temel kavramı işlem ve olaydır.Bir projeyi oluşturan çeşitli parça veya kısımların her biri ayrı bir işlem olarak ele alınır.Bir işlem kendisi için zaman ve kaynak sarfı gereken,belirli bir iş,bir proje parçasıdır.Olay ise belirli bir zamanda ulaşılan durumu ifade eder.

Şemanın düzenlenmesinde şu soruların cevapları çok önemlidir:

         Belirli bir olaydan önce hangileri tamamlanmalıdır?

         Hangileri belirli bir olay tamamlanmadan önce başarılamaz?

         Hangileri eş zamanlı olarak aynı zaman diliminde başarılabilir?

CPM(kritik yol metodu) şeması

Özellikle kar amacının da ön planda olduğu büyük projelerde kullanılır.Bu metotta iki ayrı zaman ve iki ayrı maliyet tahmini yapılır.Bunlar normal zaman ve maliyet ile sıkışık zaman ve maliyettir.Normal zaman,bir işlemin tamamlanması için tahmin edilen zamandır ve bu tür işlerin bitmesi için tahmin edilen maliyette normal maliyettir.

Sıkışık zaman ise bir işlemin normal zamandan daha kısa zamanda bitirilmesi hali için hesaplanan zaman tahminidir.Bununla ilgili yapılan maliyet tahmini de sıkışık maliyettir.

STOK YÖNETİMİ

Miktar,kalite,zaman,kaynak ve fiyat değişkenleri açısından uygunluk sağlanması halinde optimum tedarik gerçekleşmiş olur.

         Miktar bakımından uygunluk;hammadde ve malzemenin uygun büyüklükte ve sıklıkta verilecek siparişlerle minimum maliyetle gerçekleşmesidir.

         Kalite bakımından uygunluk;mamul kalitesini yüksek tutacak şekilde hazırlanacak şartname esaslarına göre alımların yapılmasıdır.

         Zaman bakımından uygunluk;siparişlerin erken ya da geç verilmeyip en uygun zamanlarda verilmesi yoluyla aşırı stoklara döner sermaye bağlanmamasıdır.

         Kaynak bakımından uygunluk;satın almayı aksatmayacak biçimde güvenilir bir veya birkaç satıcı firmadan tedarikin yapılmasını ifade eder.

Stok kontrolü

Hammadde ve malzeme,yarı mamul ve mamul maddelerin her üç grubunu da ilgilendiren bir konudur.

1. İşletme hammadde ve malzeme,yarı mamul ve mamul maddelerin her birinden ne kadar miktarı stok olarak elinde tutarsa en uygun olacaktır?
2. Satıcılardan veya diğer bölümlerden talep edilmesi en uygun ekonomik sipariş miktarı ne kadardır?

III.      Nasıl bir kontrol sistemi kurulmalıdır?

Stok kontrolü bu üç soruya en uygun cevapları bulmaya çalışır.

Stok kontrol sistemleri:

1. Sabit sipariş miktarı sistemi:Stoktan her mal çekildiğinde stok miktarı önceden belirlenmiş bir sipariş noktası ile karşılaştırılır.Eldeki stoklar sipariş noktasına düştüğünde toplam stok maliyetlerini minimum kılacak sabit bir miktarda sipariş verilir.Bu yöntemin temel problemi sipariş noktasına gelinip gelinmediğinin tespit edilmesindeki zorluktur.Bunun için iki yöntem kullanılır:

         Sürekli kayıt sistemi:Stoka eklenen ve çıkan tüm işlemler kaydedilir.

         Çift kutu yöntemi:İşletme elindeki 2 kutudan birine sipariş noktası kadar mal koyar,diğerini ise tamamen mal ile doldurur.Sipariş noktasına gelindiğine yeniden sipariş verilir.Temin süresi boyunca sipariş noktası için konulan kutudaki maldan kullanılır.

1. Sabit sipariş dönemi yöntemi:Eldeki stok miktarına bakılmadan belli dönemlerde sipariş verilmesidir.Sipariş dönemi geldiğinde eldeki stok miktarı belirlenir ve bu miktarı önceden belirlenmiş hedef stok düzeyine(max düzey) tamamlayacak kadar sipariş verilir.

III.      Maksimum-minimum sistemi:Önceki 2 yöntemin temel denetim mekanizmalarını birleştirir.Bir minimum stok düzeyi ve bir maksimum stok düzeyi belirlenir.Stoklar sabit dönemlerde gözden geçirilir.Eğer eldeki stok düzeyi minimum düzeyde veya altındaysa bu miktarı maksimum düzeye tamamlayacak kadar sipariş verilir.

ÜRETİM SÜRECİNİN GELİŞTİRİLMESİ(İŞ ETÜDÜ)

İnsanın çalışmasını bütün ilişkileri ile birlikte inceleyen ve mevcut durumun iyileştirilmesi için etkili bütün faktörleri sistematik olarak araştırmaya yönelen bir tekniktir.Hareket ve zaman etütlerinden oluşur.

İş etüdünün amaçları:

1. Gereksiz işlerden kurtulmak
2. Gerekli işleri mümkün olan en iyi şekilde düzenlemek

III.      Uygun iş metotlarını standartlaştırmak

1. İşle ilgili doğru zaman standartlarını tespit etmek
2. İşgücünü eğitmek

Hareket etüdü

Daha kolay ve daha etkili metodların geliştirilmesi,uygulanması ve maliyetlerin düşürülmesi amacıyla bir işin mevcut yapılış şekli ile teklif edilen yeni usullerin sistemli bir şekilde tespit ve kaydedilmesi,analizi ve eleştirel bir yaklaşımla incelenmesidir.

Hareket etüdü daha iyi iş görme metodunu ideal veya ideale yakın metodu araştırır.Bu araştırmada da temel olarak belirli bir iş yaparken işçinin yaptığı hareketleri bilimsel yoldan ayrıntılı bir analize tabi tutar.İşçiyi işle ilgili hareketleri yanında kullandığı aletler,makine ve materyal,çalıştığı yer açısından da inceler.

Zaman etüdü(iş ölçümü)

Bir işin kalifiye bir işçi tarafından belirli bir düzeyde yapılabilmesi için gerekli standart zamanı ölçmek ve belirlemek için yapılan teknik çalışmadır.

Hareket etüdü ile geliştirilmiş metot,bir işi en iyi yapma yolunu;zaman etüdü ise bunun için gerekli zamanı belirler.Bu ikisinin birlikte kullanımı ile geliştirilmiş metodun standartlaştırılması ve bütün işçilerin o metodu kullanmak üzere eğitilmesi yoluna gidilerek prodüktivite artışı sağlanır.

SONRAKİ SAYFAYA GEÇİNİZ

[wp_ad_camp_5]

sonraki sayfadan devam ediniz