AÇIKLAMA: Islahat Fermanı kaynağını ve ortaya çıkış nedenini yabancı devletlerden almaktadır. Bu Fermanın esasları Fransa’nın ısrarı ile Avusturya,İngiltere ve Fransa tarafından belirlenmiştir. Osmanlı Devleti,Paris Antlaşması şartlarını lehine çevirmek için bu fermanı ilan etmiştir.
Islahat fermanı ile getirilen başlıca yenilikler şunlardır:
* Din ve mezhep özgürlüğü sağlanacak, okul, kilise ve hastane gibi binalar tamir ve yeniden inşaa edebilecektir. Ø Hristiyan ve Musevilere karşı küçük düşürücü sözler ve deyimler kullanılmayacaktır.
* Hristiyan ve Museviler devlet memuru olabilecek, çeşitli okullara girebilecektir.
* İşkence, dayak ve angarya kaldırılacaktır.
* Vergiler herkesin gelirine göre toplanacak ve iltizam usulü kaldırılacaktır.
* Askerlik için nakdi bedel kabul edilecektir.
* Hristiyanlar il meclislerine üye olabileceklerdir.
* Yapılacak antlaşmalarla yabancı uyruklular vergilerini ödemek şartıyla mal ve mülk sahibi olabilecektir. Ø Mahkemeler açık yapılacak, herkes kendi dinine göre yemin edecektir.
* Patrikhanede yeni meclisler kurulacak, bu meclislerin aldığı kararlar Babıali tarafından tasdik edildikten sonra yürürlüğe girecektir
* Tarım ve ticaret işleri düzenlenecek. Herkes şirket ve banka gibi ticari nitelikli kurumlar açabilecek.
Islahat fermanının Sonuçları:
- IslahatFermanı,TanzimatFermanı’ndakihükümleriteyidvetekraretmekleberaberonlarıgenişletmiş,ÖzellikleHıristiyanhalka tanıdığı haklar ve sorumlulukları açıklığa kavuşturmuş ve artırılmıştır.
* IslahatFermanı’nınelealdığıvekökündençözdüğümesele,Müslim-gayrimüslimeşitliğimeselesidir.
* Gayrimüslimleremahkemedeşahitlikhakkıverilmiş,cizyeveharaçkaldırılmıştır.
* Din ve vicdan hürriyeti devlet güvencesi altına alınmıştır. Bu konudaki hükümlerden bir kısmı, zamanın Avrupa devletlerinin
çoğunda henüz gerçekleşmemişti.
* IslahatFermanı’nınilanedildiği1856tarihlerindeAvrupadevletlerindedinveırkayrımınadayalıhukuksaldüzenlemelerdevam etmiştir.
* Hıristiyanhalkınaskerlikgörevinineşekildeyapacağıaçığakavuşturulmuştur.
* Islahat Fermanı, bağımsız iç siyaseti engellemiş, yapılan ıslahatların başarısızlıkla sonuçlanmasına neden olmuş, Avrupalı devletlerin müdahalesine yol açmıştır.
* Bu fermanın görünüşteki gayesi; bütün toplulukları din, dil, ırk farkı gözetmeksizin kaynaştırmak ve yeni bir Osmanlı toplumu
meydana getirmektir.
* FermanMüslümanveHıristiyanlarımemnunetmediğigibiAvrupadevletlerinidememnunetmemiştir.