ANLAŞMA ADI YILI İMZALAYANLAR ÖNEMİ
FERHAT PAŞA ANTLAŞMASI 1590 Safevî Devleti
1. 1578-90 Osmanlı-İran Savaşı’nı sona erdiren barış antlaşması. 2. Duraklama döneminin ilk antlaşmasıdır. 3. Tebriz, Urmiye, Revan, Karabağ, Gürcistan, Dağıstan ve Şirvan Osmanlılara bırakıldı. 4. Osmanlılar, Ferhat Paşa Antlaşmasıyla doğuda en geniş sınırlarına ulaştılar.
ZİTVATOROK ANTLAŞMASI 1606
Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu
1. 1593-1606 Osmanlı-Avusturya Savaşı’nı sona erdiren barış antlaşması.
2. Antlaşmaya göre Eğri, Estergon, Kanije kaleleri Osmanlılarda, Raab (Yanıkkale) ve Komarom kaleleri Avusturyalılarda kalacaktı.
3. Osmanlı padişahı, Avusturya Arşidüküne Roma İmparatoru (Kayser Kaizer) unvanıyla hitap edecek.
4. Avusturya bir kereye mahsus olmak üzere 200.000 altın savaş tazminatı ödeyecekti.
5. Avusturya’nın elinde tuttuğu Kuzey Macaristan toprakları için ödemekte olduğu yıllık 30.000 altın vergi ise kaldırılacaktı.
6. Barışın belirtisi olarak iki taraf birbirine her üç yılda bir karşılıklı armağanlar gönderecek.
7. Zitvatorok Antlaşması Osmanlıların lehine gibi görünse de Osmanlı Devleti artık eski gücünde değildi. Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti’nin Avusturya karşısındaki üstünlüğü sona ermiş, siyasi dengeler Osmanlı aleyhine bozulmaya başlamıştır.
NASUH PAŞA ANTLAŞMASI 1612 Safevî Devleti
1. 1603-1618 Osmanlı-Safevî Savaşını kısmen sona erdiren barış antlaşması.
2. Nasuh Paşa Antlaşmasıyla Osmanlı Devleti, Ferhat Paşa Antlaşmasıyla aldığı toprakları Safevîlere geri verdi.
3. Kanunî Sultan Süleyman zamanında Osmanlı İmparatorluğu ile Safevî Devleti arasında imzalanan Amasya Barış Antlaşması (1555) ile belirlenen sınırlar geçerli olacaktır.
4. Buna karşın Safevîler, her yıl Osmanlı Padişahı’na iki yüz yük ipek haraç vereceklerdir.
5. Osmanlı egemenliği altındaki yerler Osmanlılar’da kalacaktır.
6. Şehrizor Eyaletini istila eden Hilev Han’a ve Seyyid Mübarek’e Safeviler tarafından yardım edilmeyecek.
7. Şemhal ve Dağıstan üzerinde Osmanlı egemenliği devam edecek.
8. Osmanlıların, Ruslara karşı yapacakları her hangi bir seferde Safeviler,Osmanlılara yardım edecekler, engel olmayacaklardır.
9. İranlı Hacılar, Bağdat ve Basra yoluyla değil, Halep-Şam üzerinden hacca gidip geleceklerdir.
10. Kanuni Sultan Süleyman zamanında belirlenen sınırlar çerçevesinde, Osmanlı-Safevi sınırlarını belirlemek için Osmanlı tarafını Bağdat Beylerbeyi Mahmut Paşa ve Van Beylerbeyi Mehmet Paşa temsil edecekler.
SERAV ANTLAŞMASI 1618 Safevî Devleti
1. 1603-1618 Osmanlı-Safevî Savaşını tamamen sona erdiren barış antlaşması.
2. Nasuh Paşa Antlaşması ile belirlenen sınırlar esas alınacaktır.
3. Kars ve Ahıska kaleleri Osmanlılar’da kalacaktır.
4. Osmanlı hâkimiyetinde bulunan Dağıstan beylerine saldırılmayacak. 5. Esirler karşılıklı olarak serbest bırakılacak.
6. Safevi Şahı, Osmanlı Padişahı’na her yıl haraç olarak 100 deve yükü ipek, kumaş vs. kıymetli eşya gönderecektir.
7. Serav Barış Antlaşması’nın 1612 yılında varılan Nasuh Paşa Barışı’ndan tek önemli farkı 200 deve yükü ipek haracının 100 deve yüküne indirilmiş olmasıdır.
HOTİN ANTLAŞMASI 1621
Lehistan-Litvanya Birliği
1. 1620-1621 Osmanlı-Lehistan Savaşı’nı sona erdiren barış antlaşması.
2. Kırım Tatarlarının Lehistan’a yaptığı akınlar yasaklandı.
3. Hotin kalesi, Osmanlı egemenliğindeki Boğdan’a verildi.
4. Lehistan’ın Kırım Hanlığı’na vergi ödemeye devam etmesi kararlaştırıldı.
KASR-I ŞİRİN ANTLAŞMASI 1639 Safevî Devleti
1. 1623-1639 Osmanlı-İran Savaşını sona erdiren ve o tarihlerde Doğu Anadolu’dan başlayıp Basra Körfezinde sona eren 2185 km.’lik Osmanlı-İran sınırını belirleyen bu antlaşma ile Bağdat, Basra ve Şehrizor Osmanlılarda kaldı, Ahıska ve Revanise Safevî Devletine bırakıldı.
2. Daha sonraki tarihlerde çıkan Osmanlı-İran Savaşlarında ortaya çıkan sınır meseleleri hep Kasr-ı Şirin Antlaşması temelinde çözümlendi.
3. Aynı zamanda bu antlaşma bugünkü Türkiye-İran ve İran-Irak sınırlarını da büyük ölçüde belirlemiştir.
VASVAR 1664 Kutsal Roma Cermen
1. 1663-1664 Osmanlı-Avusturya Savaşını sona erdiren barış antlaşması.
I İmparatorluğu
2. Uyvar ve Novigrad kaleleri ile çevreleri Osmanlılarda kalacak. Zerinvar kalesi ise yeniden inşa edilmemek şartıyla Avusturya’da kalacak.
3. Erdel, Osmanlı Devletine bağlı kalacak ve her iki tarafta askeri kuvvetlerini Erdel’den çekecek.
4. Osmanlı Devleti, Erdel kralının Avusturya’ya saldırmasını önleyecek.
5. Her iki tarafta birbirlerinin topraklarına akın ve çete faaliyetlerinde bulunmayacak.
6. Avusturya Habsburg Monarşisi savaş tazminatı ödeyecek.
7. İki tarafta daha sonra karşılıklı olarak birbirlerine 200.000 kara kuruş değerinde hediyeler gönderecek.
8. Antlaşma 20 yıl geçerli olacaktır.
9. Osmanlı Ordusu, antlaşma hükümdarlarca onaylanıncaya kadar askeri harekâtında serbest kalacak.
BUCAŞ ANTLAŞMASI 1672
Lehistan-Litvanya Birliği
1. 18 Ekim 1672 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu ile Lehistan-Litvanya Birliği(Polonya) arasında imzalanmış bir barış antlaşmasıdır.
2. Bu antlaşmayla Podolya Osmanlılara geçti, Ukrayna da Osmanlı himayesindeki Kazaklara bırakılıyordu.
3. Lehistan Kırım Hanına vergi ödemeye devam ettiği gibi pişkeş adı altında her yıl Osmanlı Devleti’ne 22.000 de altın vergi ödemeye mecbur bırakılıyordu.
4. Antlaşmanın diğer maddelerine göre, Lehistan’daki Lipka Tatarlarından Türk ordusuna katılanların mallarına ve ailelerine zarar verilmeyecekti.
5. Antlaşma Kırım Tatarlarının ve Ukrayna Kazaklarının Lehistan’a yaptıkları akınları da yasaklıyordu.
6. Bu antlaşma Osmanlı Devleti’nin topraklarına toprak kattığı (yani son kez yeni toprak kazandığı) son antlaşmadır.
7. Ayrıca Osmanlı Devleti, Bucaş Antlaşması ile batıda en geniş sınırlarına ulaşmıştır.
İZVANÇA ANTLAŞMASI 1676
Lehistan-Litvanya Birliği
1. 1672-1676 Osmanlı-Lehistan Savaşı’nı sonlandıran barış antlaşması.
2. Bu antlaşmayala Bucaş Antlaşması’nda yer alan Lehistan’ın Osmanlı Devleti’ne yıllık 22,000 pişkes (leh altını) haraç ödemesi zorunluluğu kaldırıldı.
3. Ayrıca sınırlarda da biraz değişiklik oldu, Bucaş Antlaşması ile Osmanlı Devleti’ne terk edilen Podolya’nın Türk toprağı olduğu tescillendi, yine Osmanlı Devleti’ne bırakılan Kazaklar’ın
hüküm sürdüğü Ukrayna topraklarının üçte biri Lehistan’a geri verilirken, üçte ikisi yine Osmanlı Devleti’nin egemenliğine tevdi edildi.
BAHÇESARAY ANTLAŞMASI 1681 Rusya Çarlığı
1. 1676-1681 Osmanlı-Rus Savaşı’nı sona erdiren barış antlaşması aynı zamanda Rus Çarlığı ile Osmanlı İmparatorluğu arasında yapılan ilk resmi antlaşmadır.
2. Bu antlaşmanın ana hükümlerine göre Osmanlı Devleti ve Moskova merkezli Rusya Çarlığı arasında 20 yıl süreli bir barış hüküm sürecek ve iki devletin arasındaki sınır Dinyeper Irmağı olacaktı.
3. Her iki taraf da Dinyeper Irmağı ile güney Buğ Irmağı arasında yerleşme yapılmamasını garanti etti.
4. Nogay göçmenlerinin Ukrayna’nın güney steplerinde gezginlik yapmaları kabul edildi.
5. Zaporozhtsi Kazaklarının Dinyeper Irmağı ve Yan ırmakları üzerinde balıkçılık yapma hakları, güneyde tuzla işletme hakları ve Dinyeper Irmağı ve Karadeniz üzerinde deniz vasıtası kullanma hakları değişmeden kalacaktı.
6. Sağ Ukrayna Kıyıları (Pravoberezhna Ukrayina) yani Ukrayna’da Dinyeper Nehri doğusu ve Zaporozhtsi Kazaklar bölgelerinin Rusya Çarlığı egemenliği altında olduğunu Osmanlılar kabul etti. Buna karşılık Kiev bölgesinin güneyi (özellikle Çehrin), Bratslav bölgesi ve Podolya Osmanlı egemenliği altında kaldığı Rus Çarlığı tarafından onaylandı.
KARLOFÇA ANTLAŞMASI 1699
Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu
Venedik Cumhuriyeti
Lehistan-Litvanya Birliği Rusya Çarlığı
1. 1683-1699 Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları’nı sona erdiren barış antlaşması.
2. 26 Ocak 1699 günü imzalanan Karlofça Antlaşması ile Banat ve Temeşvar hariç, bütün Macaristan ve Erdel Beyliği Avusturya’ya, Ukrayna ve Podolya Lehistan’a,Mora ve Dalmaç ya kıyıları Venediklilere bırakıldı. Ruslar, ayrıca ele geçirdikleri Azak Kalesinin dışında ele geçirmeyi düşündükleri Kerç Kalesini de istediklerinden Karlofça’da Ruslar ile bir barış antlaşması imzalanamadı ama Ruslarla da iki yıllık bir ateşkes üzerinde mutabakata varıldı.
3. Karlofça Antlaşmasın’nın barış süresi 25 yıl olarak belirlenirken, antlaşmanın garantör devleti de Avusturya olmuştur.
4. Karlofça Antlaşması Osmanlı Devleti’nin batıda büyük çapta toprak kaybettiği ilk antlaşmadır. Karlofça Antlaşması’ndan sonra Osmanlı Devleti hiçbir zaman eski gücüne ulaşamadı. Bu antlaşmadan sonra Osmanlı Devleti kaybettiği toprakları geri alma siyaseti izlemeye başlamıştır. Ayrıca duraklama dönemi biterken,gerileme dönemi başlamıştır.
