ANLAŞMA ADI YILI İMZALAYANLAR ÖNEMİ
İSTANBUL ANTLAŞMASI 1700 Rusya Çarlığı
1. 1686-1700 Osmanlı-Rus Savaşı’nın sonuçlandıran barış anlaşmasıdır. 1699’dakiKarlofça Antlaşması’nın devamı niteliğindedir. 2. Bu antlaşmanın hükümlerine göre Osmanlı Devleti, Azak Kalesi’ni Rusya’ya bıraktı. Ruslar’ın Karlofça’da istedikleri için barış yapılamayan Kerç Kalesi ise Osmanlılar’da kalacaktı. Ayrıca Osmanlı Devleti, Rusya’nın Taganrog’da inşa ettiği kaleyi de kabullendi. Böylece Rusya Karadeniz’de kendisine sağlam bir yer yapmış oluyordu.
3. Ruslar, Kudüs’ü serbestçe ziyaret edebileceklerdi. 4. Rusya, İstanbul’da daimi elçi bulundurabilecekti.
PRUT ANTLAŞMASI 1711 Rusya Çarlığı
1. 1710-1711 Osmanlı-Rus Savaşını sona erdiren barış antlaşması.
2. Azak Kalesi, Osmanlılara geri verilecek. (Karadeniz tekrar Osmanlı gölü haline geldi.) 3. Ruslar, İstanbul’da daimi elçi bulundurmayacaklar. 4. İsveç Kralı Şarl’ın serbestçe ülkesine dönmesine izin verecekler. 5. Ruslar, Lehistan’ın içişlerine karışmayacaklardı.
PASAROFÇA ANTLAŞMASI 1718
Avusturya Arşidüklüğü
1. 1715-1718 Osmanlı-Avusturya-Venedik Savaşı’nı sona erdiren barış antlaşması. 2. Avusturya ile Niş, Banat Dağları ve Transilvanya Alpleri hudut kesildi. 3. Mülteci olarak Osmanlı Devleti’ne sığınan Erdel prensi II. Rákóczi Ferenc ailesiyle beraber Osmanlı-Avusturya sınırında oturmak ve emniyeti sağlanmak şartıyla iade edilecekti. 4. Venedikliler; Mora Yarımadasını, Korintos ile çevresini, Egin Körfezindeki adaları, İyonya Adalarını, Aya Mavri Adasını ve Girit’te üç iskeleyi Osmanlı Devletineverecekti. 5. İran yoluyla Avrupa’ya gelen tüccarlar, dönüşte Tuna gümrük vergilerinden muaf tutulacaktı. 6. Antlaşmanın süresi ise 24 yıldı. 7. Pasarofça Antlaşmasıyla, Osmanlı Devleti; Avusturya’ya toprak vermesine rağmen, Venedik’ten aldı.
İSTANBUL ANTLAŞMASI 1724 Rusya İmparatorluğu
1. İlk Osmanlı-Rus dostluk anlaşmasıdır. 2. Osmanlı Devleti ve Rusya, İran’a saldırıp Kuzey Kafkasya’da karşı karşıya gelince
İngiltere ve Hollanda’nın araya girmesi ile imzalanmıştır. Bu antlaşmayla olası bir Osmanlı-Rus savaşı önlenerek Safevilerin Kafkaslardaki toprakları Osmanlı Devleti ve Rusya tarafından paylaşılmıştır. 3. Bu antlaşmayla Derbent, Bakü Kaleleri ve Dağıstan, Rusya’ya bırakıldı. Gence, Karabağ, Ahıska, Revan ve Tebriz Osmanlı Devleti’ne verildi. 4. Ama İran’da Safevî Şahı I. Hüseyin’in İran’ı istila eden Afganlara esir düşmesiyle yönetimi ele geçiren Avşar Türklerinden Nadir Şah bu antlaşmayı tanımamış ve Osmanlılara savaş açmıştır.
HEMEDAN ANTLAŞMASI 1727 Safevî Devleti
1. 1723-1727 Osmanlı-İran Savaşı’nı sona erdiren barış antlaşması. 2. Bu antlaşmayla Osmanlılar Tebriz dışında ele geçirmiş oldukları Nihavend, Kirmanşah ve Hemedan’ı İran’a geri verdiler.
AHMET PAŞA ANTLAŞMASI 1732 Safevî Devleti
1. 1730-1732 Osmanlı-İran Savaşı’nı sona erdiren barış antlaşması.
2. Kafkasya Osmanlılara verildi. 3. Batı İran ve Azerbaycan İranlılarda kaldı. 4. Güneyde Kasr-ı Şirin sınırı değişmedi. 5. Kuzeyde Aras Irmağı iki ülke arasında sınır yapıldı. 6. Bu antlaşma, Osmanlı Devletinde sadrazamın, İran’da da Şah’ın değişmesine sebep olmuştur.
İSTANBUL ANTLAŞMASI 1736 Afşar Hanedanı
1. 17 Ekim 1736 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu ve İran’da kurulan Afşar Hanedanı
arasında imzalanmış bir barış ve düzenleme antlaşmasıdır. 1735-1736 Osmanlı-İran Savaşını sona erdirmiştir. 2. Bu antlaşmayla Osmanlılar Nadir Şah’ı İran Şahı olarak kabul ettiler. Ayrıca 1730-1732 Osmanlıİran Savaşı sonucunda imzalanan Ahmet Paşa Antlaşmasıyla elde ettikleri Gence, Tiflis ve Revan’ı İran’a bırakmak zorunda kaldılar. 3. Fakat uzun vadede bu antlaşma ne Osmanlı Devletini ne de İranlıları tatmin etti ve iki ülke arasındaki çatışmalar 1746 yılına kadar devam etti. 4. Aynı zamanda bu antlaşma İran’daki Safevi Hanedanı’nın sona erip yerine Afşar Hanedanı’nın kurulduğunun Osmanlı İmparatorluğu tarafından da resmen kabul edildiğini göstermesi açısından önemli bir belgedir.
BELGRAD 1739 Avusturya 1. 1735-1739 Osmanlı-Rus-Avusturya Savaşı’nı sona erdiren barış antlaşması.
Arşidüklüğü Rusya İmparatorluğu 2. Bu antlaşma ile Avusturya Pasarofça Antlaşması ile aldığı yerleri (Sırbistan, Belgrad, Eflak’ın bazı kısımlarını ve Bosna’da bir sınır bölgesini) Banat bölgesi hariç geri verdi.
3. Azak Kalesi yıkıldı, toprakları Osmanlı Devleti ile Rusya arasında sınır oldu. 4. Kuzey Kafkasya’da bulunan ve dağ geçitlerini (Daryal Geçidi, vb…) denetleyen Kabartay bölgesi (Kabardiya) tarafsız bir bölge olarak kabul edildi.
5. Ruslar, Kırım’dan çekilmeyi kabul etti. 6. Karadenizde savaş ve ticaret gemileri bulunduramayacaktı. 7. Osmanlı Devleti’nin imzaladığı son kazançlı antlaşmadır. 8. Çünkü Belgrad Antlaşmaları ile Karadeniz’in bir Türk gölü olduğu bir kez daha kabul edildi. Bu antlaşma ile Karadeniz’in Türk gölü olduğu son kez onaylanmıştır. 9. Ayrıca bu antlasmanın imzalanmasında etkili olan Fransızlara karşı kapitülasyonlar süresiz olarak uzatılmıştır.
KERDEN ANTLAŞMASI 1746 Afşar Hanedanı
1. 1742-1746 Osmanlı-İran Savaşını sona erdiren barış antlaşması. 2. Bu antlaşma II. Kasr-ı Şirin Antlaşması olarak da bilinir. Çünkü bu antlaşmayla Kasr-ı Şirin Antlaşması sınırlarına geri dönülmüştür. 3. Bu antlaşma, Osmanlı-İran Savaşlarına uzun bir süre ara verdi ve bu antlaşmayla 1775’e kadar sürecek bir barış dönemi başlamıştır.
KÜÇÜK KAYNARCA ANTLAŞMASI
1774 Rusya İmparatorluğu
1. 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşını sona erdiren barış antlaşması. 2. Kırım Hanlığı’yla Kuban ve Bucak Tatarları siyâsî bakımdan müstakil olup, ancak dînî işlerinde Hilafet makamına tâbi olacaklardır. 3. Kılburun, Kerç, Yenikale ve Azak Kalesi’yle Dinyeper (Özi) ve Buğ (Aksu) nehirleri arasındaki arazi, Rusya’ya terk edilmiş ve Aksu hudut kabul edilmiştir. 4. Ruslar tarafından işgal edilen Besarabya, Eflak, Boğdan ve Gürcistan ülkeleriyle Akdeniz adaları Osmanlılara iade olunacaktır. 5. Rus ordusu, Bulgaristan’da Tuna’nın sağ sahilinden, bir ay içinde sol sahiline çekilecektir.
6. Rusya, Osmanlı topraklarındaki Ortodoksları daimî surette himaye edebilecektir. 7. Rus sefirlerinin, Eflâk ve Boğdan vaziyetleri hakkındaki müracaatları dikkate alınacaktır. (Bu madde mucibince memleketin işlerinde Rus müdahalesine devamlı açık kapı bırakılmış oluyordu.)
8. Rus ticaret gemileri, Karadeniz’le Akdeniz’de hareket serbestisine sahip olacak ve istedikleri zaman boğazlardan geçebilecekler ve Osmanlı limanlarında kalabileceklerdi. Böylelikle Karadeniz bir Türk gölü olmaktan çıktı. 9. Ruslar, İstanbul’da daimi elçilik bulundurabilecek ve Balkanlar’da istedikleri yerde konsolosluk açabileceklerdi. Bu da Rusların Panslavizm politikasına zemin hazırlamıştır.
10. İngiltere ile Fransa’ya verilen kapitülasyonlar, Rusya’ya da aynen tanınacaktır. 11. Osmanlı Devleti, savaş tazminatı olarak, üç senede ve üç taksitte, Rusya’ya on beş bin kese akça verecektir. Osmanlı Devleti, tarihinde ilk defa savaş tazminatı ödemiştir.
12. Orta-Kuzey Kafkasya’da Osmanlı Devleti ile Rusya arasında tarafsız bir bölge olan Kabartay ya da Kabardiya, Rusya’ya ilhak edildi. 13. Bu antlaşmayla Osmanlı İmparatorluğu Dünya üzerindeki üç büyük devletten biri olma özelliğini kaybetti.
AYNALIKAVAK ANTLAŞMASI 1779 Rusya İmparatorluğu
1. Bu antlaşma, 21 Mart 1779 Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya İmparatorluğu
arasında imzalanan bir
düzenleme ve ticaret antlaşmasıdır. 2. Rusya işgal ettiği Kırım’ı tekrar boşaltarak buradaki kuvvetlerini geri çekmeyi kabul etmiştir. 3. Osmanlı Devleti, Şahin Giray’ın hanlığını tanıyacak, fakat, sonraki hanların seçimi için, padişahın halife olarak onayı alınacaktı. 4. Akdeniz ve Karadeniz’de, Fransızlarla İngilizlere tanınan ticari haklar Rusya’ya da tanınacaktı. 5. Bu antlaşma ile Kırım’ın bağımsızlığı yeniden onaylanmış oldu.
ZİŞTOVİ ANTLAŞMASI 1791
Avusturya Arşidüklüğü
1. 1787-1791 Osmanlı-Avusturya Savaşını sona erdiren barış antlaşması. 2. Ziştovi Antlaşmasıyla Avusturya Arşidüklüğü, savaş sırasında aldığı toprakları Osmanlı Devleti’ne geri verdi. Orsova ile Unna suyu taraflarındaki küçük bir arazi ise Avusturya’ya bırakıldı. 3. Avusturya, Rusya’ya açık ya da gizli hiçbir yardımda bulunmayacağına dair bir garanti verdi.
YAŞ ANTLAŞMASI 1792 Rusya İmparatorluğu
1. 1787-1792 Osmanlı-Rus Savaşını sona erdiren barış antlaşması.
2. Küçük Kaynarca (1774), Aynalıkavak (1779), Ticaret (1783) ve 1784’te Kırım ile Taman’ın ilhakıyla Kuban Irmağı’nın hudut tayini hakkındaki antlaşmalar yine eskisi gibi kalıyordu. Yani bu antlaşmayla Osmanlı Devleti, Kırım’ın Rusya’ya ait olduğunu kabul etmiştir.
3. Turla (Dinyester) Nehri hudut kesilerek, bunun sol tarafındaki arazi, yani Aksu ile Turla arasındaki
Özi (bugün Ochakov) kalesi dahil Özi Kırı (yani Özi ve Hocabeysancakları), Ruslara terk edildi. Sağ tarafındaki memleketler, yani Bender, Akkerman, Kili, İsmail ve diğer tarafta Rusların işgalindeki kale ve şehirler Osmanlılara iade ediliyordu. 4. Boğdan Voyvodalığının borçları ve geride kalan vergileri iptal edilecek ve antlaşmadan sonraki iki yıl, her türlü vergiden muaf tutulacaktı. Af ilan edilip, isteyenler yine memleketlerine dönebileceklerdi. 5. Tiflis Hanlığına Çıldır valileri veya beyleri tarafından taarruz olunmayacaktı.
6. Kuzey Afrika’daki Garp ocakları, Rus ticaret gemilerine taarruzda bulunurlarsa, zarar tazmin edilecekti.
7. Anapa kalesi, Osmanlılara geri verildi. 8. Bu antlaşmayla gerileme dönemi sona ermiş ve dağılma devri başlamıştır.
