Kpss Tarih 20. Yüzyıl Osmanlı Devleti

KAYNAK-2

• 1. Meşrutiyetin kabulünde Jön Türkler, 2. Meşrutiyetin kabulünde İttihat ve Terakki etkilidir.
• İttihat ve Terakki ilk olarak 1889 yılında İttihat-ı Osmani adıyla kurulmuş, daha sonra 1907’de Osmanlı Hürriyet Derneği’yle birleşerek İttihat ve Terakki adında kurulmuştur.
• Şam’da Vatan ve Hürriyet Derneğini kuran Mustafa Kemal daha sonra İttihat ve Terakkiye katıldı.
• İttihat ve Terakki Osmanlıcılık düşüncesine sahiptir. Amacı meclisin açılıp azınlıkların mecliste temsil edilmesini sağlamak ve böylece Avrupa’nın Osmanlını içişlerine karışmasını önlemektir.
• 2. Meşrutiyetin ilanı sırasında, Bulgaristan bağımsızlığın ilan etti, Avusturya Bosna-Hersek’i ilhak etti, Kıbrıs İngilizler tarafından işgal edildi, Yunanistan Girit’i işgal etti.
• Volkan ve Serbesti gazetelerinin İttihat ve Terakki aleyhine yazdıkları yazılar 31 Mart Olayında etkili olmuştur.
• 31 Mart olayı başkanlığını Mustafa Kemal’in yaptığı Mahmut Şevket Paşa komutasındaki Harekat Ordusu tarafından bastırıldı.
• 31 Mart Olayından sonra Osmanlıcılık ve İslamcılık düşüncelerinin yerini Turancılık almıştır.
• Milliyetçilik akımının güçlenmesine paralel olarak Osmanlıcılık akımı etkisini kaybetmiştir.
• İslamcılık düşüncesi özellikle 93 Harbi sonrası ortaya çıkmıştır. Temsilcileri; Mehmet Akif Ersoy, Cemalettin Afgani, İsmail Hakkı, Bursalı Tahir, Ahmet Hamdi Akseki ve Şemsettin Günaltay’dır.
• Türkçülerin turan idealine karşılık batıcılar irfan idealini savunmuştur.
• Meşrutiyet öncesi baskı gruplarına ilmiye sınıfı ve yeniçeriler örnek verilebilir. Meşrutiyet sonrası baskı gruplarının başında Nesli Cedid Kulübü gelir.
• Trablusgarp Savaşı sonucu kaybedilen Oniki Ada 2. Dünya Savaşı sonuna kadar İtalya’da kalmış, savaşta mağlup olan İtalya adaları Yunanistan’a bırakmıştır.
• Trablusgarp Savaşı sonucu imzalanan Uşi Antlaşmasına göre, Trablusgarp ve Bingazi’nin 1909’dan beri Düyun-u Umumiye’ye olan borçları ve bölgedeki halife temsilcilerinin maaşlarını İtalya ödeyecek. Savaş esirleri karşılıklı değiştirilecek. İtalya diğer devletlerin onaylaması halince kapitülasyonların kaldırılmasına karşı çıkmayacak.
• İlk uçak Trablusgarp Savaşı’nda havadan bildiri dağıtmak amacıyla kullanıldı.
• 1. Balkan Savaşı sırasında hükümette Hürriyet ve İtilaf Partisi vardı(Kemal Paşa hükümeti).
• 1913’te Balkan savaşları sonucu Bulgaristan’la yapılan İstanbul Antlaşması ile Bulgaristan’daki Türk azınlığa mülkiyet, Türkçe öğrenim hakkı ve dini özgürlük tanındı.
• Balkan Savaşları’nda, ordunun iyi yönetilememesi, Hicaz’da çıkan Vahabi ayaklanmasına asker gönderilmesi, askerlerin terhis edilmesi sonucu yeterli askeri gücün gönderilememesi, azınlıkların ihaneti, orduda particilik ve ikiciliğin bulunması yenilginin nedenleri olmuştur.
• Balkan Savaşları sonucu İttihat ve Terakki yönetimi tamamen ele geçirdi ve Almanya’dan subaylar getirilerek orduda ıslahatlar yapıldı.
• 1914’te Londra’da yapılan Elçiler Konferansı’nda Oniki Ada ve Rodos İtalya’ya, Gökçeada ve Bozcaada Osmanlı’ya ve diğer kalan adalar da Yunanistan’a bırakıldı.
• Sömürgecilik rekabeti 1. Dünya Savaşı’nın en önemli sebebidir.
• 1. Dünya Savaşı’nın nedenlerinden biri olan Alsas Loren’i Fransa 1871’de Sedan Antlaşması ile Almanya’ya kaptırmıştır.
• Rusya, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’na karşı Sırp krallığını destekleyerek Bosna-Hersek sorununu gündeme taşımıştır(1. Dünya Savaşı’na sebep).
• Üç İmparator Birliği, 1. Dünya Savaşı öncesi Almanya öncülüğünde Almanya, Rusya ve Avusturya-Macaristan arasında kurulmuş birliktir. Rusya ve Avusturya-Macaristan’ın Balkanlardaki çıkar çatışmaları sebebiyle dağılmıştır.
• 1. Dünya Savaşı başladıktan sonra ilk olarak Fransa’yı devre dışı bırakmak isteyen Almanya Fransa ile yaptığı Marn Savaşları’nı kaybetti. Böylece ilk yenilgisini Fransızlara karşı almış oldu. Bunun üzerine Almanya yeni müttefikler aramaya başladı.
• Almanya’nın 1. Dünya Savaşı’na girme nedenleri; Bağdat-Berlin demiryolu hayali, İngiltere, Rusya ve Fransa’yı etkisiz hale getirmek, Alman nüfusuna yeni ülkeler bulmak, Ortadoğu petrollerine sahip olmak. Fakat en temel neden Alman ırkçılığı olan pangemenizmi yaymaktır.
• 1. Dünya Savaşı’na ilk başta katılmayan Osmanlı, tarafsızlığını ilan etmiş, boğazları kapatmış, kapitülasyonları tek taraflı kaldırmış ve genel seferberlik ilan etmiştir. Fakat genel seferberlik ilan etmesi savaşa girebileceğinin kanıtıdır. Tarafsızlığa karşılık itilaf devletlerinden kapitülasyonların kaldırılması, Ege adalarının geri verilmesi ve Mısır sorunun çözülmesi isteklerinde bulunmuş fakat olumlu sonuç alamamıştır.
• Almanya’nın Osmanlı’yı yanında görmek istemesinin nedenleri arasında Berlin-Bağdat demiryolunu kurarak Musul ve Kerkük petrollerinden ve Osmanlı hammaddesinden yararlanmak vardır.
• Osmanlı’nın 1. Dünya Savaşı’na girmesiyle yeni cepheler açıldı, İngiltere Kıbrıs’ı topraklarına kattığını açıkladı, Osmanlı kapitülasyonları tek taraflı kaldırdığını açıkladı.
• Osmanlı’nın Kafkas cephesinde başarısız olmasının temel nedeni ulaşımın yetersiz ve ağır sanayinin kurulmamış olmasıdır.
• Elviye-i Selase: Kars, Ardahan, Batum.
• Brest-Litowsk Antlaşması ile Rusya’nın savaştan çekilmesinden 2 gün sonra Romanya’da savaştan çekilmiş, Almanya doğu cephesinde rahatlamıştır.
• Kafkas cephesi ilk açılan ve resmen kapanan ilk cephedir. Çanakkale cephesi daha önce kapanmasına rağmen sona erdiğini bildiren resmi belge yoktur. Kafkas cephesini sona erdiren resmi kayıt Brest-Litowsk Antlaşması’dır.
• Kanal cephesindeki başarısızlığın nedeni Almanya’nın yardım göndermemesidir.
• Osmanlı Çanakkale cephesinde tarihinin en büyük savunma savaşını kazanmıştır.
• Çanakkale cephesinde alınan yenilgi sonucu savaşın uzaması Avrupa’nın silah sanayisine yönelmesine diğer sanayi ihtiyaçlarını ABD ve Japonya’dan karşılamasına yol açmıştır. Bu durum da ABD ve Japonya’nın sanayisinin gelişmesine yol açmıştır.
• Çanakkale cephesinden alınan mağlubiyet sonucu İngiltere’de hükümet değişikliği olmuştur.
• Mondros’un imzalandığı sırada Musul hariç tüm Irak işgal altındaydı.
• Arapların Osmanlıyı sattığı cepheler, Kanal, Irak, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen.
• Suriye-Filistin cephesinde Mustafa Kemal Yıldırım Ordularına bağlı 7. Ordu komutanı olarak başarıyla mücadele etmiştir.
• Osmanlı Kanal ve Suriye-Filistin cephelerinde, İngilizler, İngiliz sömürge birlikler, Fransızlar, Araplar ve kısmen de İtalyanlarla mücadele etmiştir. İngilizlerin silah ve asker üstünlüğü, Arapların satması, ve Almanya’nın gerekli yardımı yapmaması başarısızlığa yol açmıştır. Suriye, Filistin, Lübnan, Hicaz ve Yemen kaybedilmiştir.
• Osmanlı topraklarının paylaşılma fikri ilk kez 1908 Reval görüşmelerinde ortaya çıktı.
• Gizli antlaşmalar savaş sırasında imzalandı.
• Gizli antlaşmaları Rusya’daki Bolşevikler dünyaya duyurmuştur. Bu nedenle gizli antlaşmaların uygulanması zorlaştı.
• Mondros sonrası işgaller gizli antlaşmaların sonucudur.
• Bulgaristan Selanik, Osmanlı Mondros, Avusturya Villa Gusti, Almanya Refhondes Atşekes Antlaşması ile 1. Dünya Savaşı’ndan çekildi.
• Wilson ilkeleri dünyadaki ilk silahsızlanma çağrısıdır.
• 1. Dünya Savaşı sonrası yenilen devletlerin durumunun görüşülmesi için toplanan Paris Barış Konferansı’nın asıl amacı Osmanlı topraklarının paylaşılmasıdır. Son duruma göre, Irak ve Filistin’de İngiliz, Antep, Urfa, Maraş, Suriye ve Lübnan’da Fransız mandası kurulacaktı.
• Paris Barış Konferansı’nda İzmir’in Yunanistan’a verilmesi itilaflar arasında ilk ayrılıkların başlamasına neden oldu.
• Yunanlıların itilaflar yanında savaşa girmesi, Ermenilerin de Rusya’ya yardım etmesi Yunan ve Ermenilerin Osmanlı topraklarını paylaşan devletlerin arasına girmelerini sağladı.
• Hrisantos Raporu: Trabzon rahibi Hrisantos’un Karadeniz’de Türkler Rumları katlediyor yalanıdır.
• 1. Dünya Savaşı sonunda Almanya, Bulgaristan ve Avusturya’da cumhuriyet, Rusya’da sosyalist rejim kabul edildi.
• Osmanlı 1. Dünya Savaşı sonunda yenilenler arasında işgal edilen tek devlettir. Bulgaristan en az hasar ve zarar gören devlettir.
• Monroe Doktrini(1823): ABD’nin yalnızlık anlayışına dayalı dış politika stratejisidir. ABD Avrupa’ya Avrupa’da ABD’ye karışmayacak.
• 1. Dünya Savaşı sonunda barışı korumak için kurulan bölgesel örgütler:
• Milletler Cemiyeti(1920): Wilson ilkelerinde kurulma fikri ortaya atılmış, Paris Barış Konferansı’nda Cenevre merkezli asil üyeleri 1. Dünya Savaşını kazanan ülkeler olmak üzere kurulmuştur.
• Küçük Antant(1921): Çekoslovakya, Romanya, Yugoslavya.
• Locarno Paktı(1925): Almanya, Fransa. Daves planına göre Almanya Fransa’ya olan borçlarını taksitler halinde ödemeyi kabul etti.
• Kellog Paktı(1928): ABD başkanı Kellog tarafından önerilen ve bütün ülkelerin savaşı lanetlemesi olarak özetlenen siyasi olmayıp daha çok ahlaki olan birlik.
• Rapolla Antlaşması(1922): Sovyet Rusya, Almanya.
• Türk-Sovyet Dostluk ve Saldırmazlık Paktı(1925)
• Balkan Antantı(1934): Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya(TeYYaRe). Almanya ve İtalya’nın yayılmacı politikasına karşı kuruldu.
• Sadabat Paktı(1937): Türkiye, Irak, İran, Afganistan. İtalya’nın Körfez tehdidine karşı kuruldu.
• Mondros’un imzalandığı sırada Ahmet İzzet Paşa hükümeti göreve gelmiştir.
• Mondros’a itiraz eden ve o sırada Yıldırım Orduları Grup Komutanı olan Mustafa Kemal Yıldırım Orduları Grubunun kaldırılmasıyla Harbiye Nezaretinin emrine verildi(1918).
• Mondros sonrası işgallerin atması ile Ahmet İzzet Paşa istifa etmiş yerine Tevfik Paşa hükümeti kurulmuştur. Daha sonra Tevfik Paşa’nın yerine Damat Ferit hükümet kurmuş ve itilafların dediğini yapmaya başlamıştır.
• Harbord Raporu(1919), Doğu Anadolu’da Türklerin çoğunlukta olduğunu gösteren rapordur.
• Bristol ve Harbord Türklerin haklılığını gösteren raporlardır.
• İşgallere ilk tepki cemiyetlerin kurulmasıdır.

KAYNAK-3

• 1.Meşrutiyette etkili fikir akımı Osmanlıcılık, 2. Meşrutiyette Osmanlıcılık ve Türkçülük’tür.
• Osmanlıcılığın kökleri 2. Mahmut döneminde kadar uzanır. Osmanlı toplumunu ittihadı anasır ile ifade etmiştir. Etkisiyle Tanzimat ve Islahat fermanları imzalanmış, 1. Ve 2. Meşrutiyet ilan edilmiştir.
• Türkçülük dil çalışmalarıyla başlamıştır. Kurtuluş Savaşı’nın itici gücü olmuştur.
• Batıcılığı Abdullah Cevdet savunmuştur.
• İttihat ve Terakki Türk tarihinin ilk partisidir.
• Ahrar Fırkası ilk liberal partidir.
• Hürriyet ve İtilaf İttihatçilere karşı olanların toplandığı partidir.
• Makedonya; Balkanlarda bulunan Kosova, Manastır ve Selanik bölgelerinden oluşur.
• Sömürgeci Avrupa devletleri 19. yy’den itibaren Osmanlı için Şark Sorunu ifadesini kullanmışlardır.
• Alaylı: Mektep tahsili görmeyip neferlikten yetişen asker.
• Mondros’ta Yunanistan’ın işgallere katılmayacağı güvencesi alınmasına rağmen Paris Barış Konferansı’nda Yunanistan Osmanlı topraklarını paylaşan devletler arasına girmiştir.
• Mütareke dönemi; Mondros Mütarekesi ile Mudanya Mütarekesi arasındaki dönemdir.
• Anadolu’da ilk işgal Fransızlar tarafından Dörtyol’da olmuştur.
• İstanbul Hükümeti Mondros’u olumlu karşılamış, Yunanistan’ın paylaşıma girmemesini başarı kabul etmiştir.
• Alyans İsrailit Cemiyeti Anadolu’dan toprak talep etmemiştir.
• Taşnak-Hınçak Sütyun Cemiyeti Gümrü Antlaşması ile taleplerinden vazgeçmiştir.
• Konya ayaklanmalarında İslam Teali Cemiyeti’nin etkisi vardır.
• Yaralı cemiyetlerin ortak adı Müdafaa-i Hukuk’tur. Temel mücadele yöntemleri basın yoluyla propaganda ve sonradan silahlı mücadeledir. Merkezi otoriteden yoksundur. Padişaha bağlı görünseler de bölgelerinde kendi otoritelerini kurmuşlardır.
• İzmir’in işgal haberlerine karşılık İstanbul Hükümeti tarafından işgal haberinin asılsız olduğuna dair Nasihat Heyeti kurulmuştur.
• İzmir’in işgali sonucunda silahlı direnişe geçilmiştir. İtalya’nın işgal politikası değişmiştir. İstanbul hükümeti otoriteyi tamamen kaybetmiştir.
• Milne Raporunun amacı, işgal altındaki bölgelerde Yunan kuvvetlerinin güvenliğini sağlamak. Bu rapor ayrıca Kuvayı Milliye’nin güçlendiğini gösterir.

KARMA

• 2. Abdülhamit Meşrutiyeti ilan etmesine rağmen meşrutiyet yanlısı değildir. Bu nedenle 1. Meşrutiyeti 93 Harbini bahane göstererek kaldırmıştır. Fakat iki defa Meşrutiyeti ilan etmek zorunda kalmıştır.
• İslamcılık istibdat döneminde savunulmuştur
• Batıcılık Lale devrinde ortaya çıkmış ideoloji olarak ise Tanzimat döneminde savunulmuştur.
• Adem: Olmayan, yokluk.
• Adem-i Merkeziyet: Merkezi yönetimin olmamasıdır. 2.Meşrutiyet döneminde savunuldu.
• 31 Mart olaylarında 2. Abdülhamit isyanın önlenmesinde yeterli çabayı göstermediği gerekçesiyle tahttan indirilmiştir. Çünkü meşrutiyete O da karşıdır.
• Trablusgarp: Libya.
• İttihat ve Terakki’nin balkanlardaki kilise sorununu çözerek balkan devletlerini birleştirmesi Balkan savaşlarının sebeplerinden biridir.
• 2. Balkan Savaşı’nın çıkmasıyla Panslavizm düşüncesi etkisini kaybetmiştir.
• Balkan savaşlarının sebepleri arasında sömürgecilik yoktur, milliyetçilik vardır.
• Osmanlı’nın toprak kazandığı tek cephe Kafkas Cephesi’dir.
• Osmanlı’nın başarılı olduğu tek cephe Çanakkale’dir. Bu cephedeki zafer sonucu Bulgaristan’ın savaşa girmesi Osmanlı-Almanya ağlantısını sağlamlaştırdı. Fakat Bulgaristan’ın savaştan çekilmesi Osmanlı’nın da çekilmesini hızlandırdı.
• Mustafa Kemal Çanakkale, Kafkas ve Suriye-Filistin cephelerinde savaşmıştır.
• Gizli antlaşmalarda olup da paylaşımda olmayan devlet Rusya(savaştan çekildi).
• Gizli antlaşmalarda olmayıp da paylaşmalara katılan devlet Yunanistan.
• Gizli antlaşmalarda olup da umduğunu alamayan devlet İtalya.
• ABD 1783 yılında Versay Antlaşması ile bağımsız olmuştur. Sömürgeciliğe karşı ilk mücadeleyi vermiştir.
• ABD’nin 1. Dünya Savaşı’na girmesinin temel sebebi İngiltere ve Fransa’nın güçlenmesini önlemektir.
• Sevr Antlaşmasının yürürlüğe girmemesinin nedeni Kurtuluş Savaşı’nın kazanılmasıdır.
• İzmir, Mondros’tan sonraki ilk işgaller sonrası değil, Paris Barış Konferansı sonrası işgal edilmiştir.
• İzmir’in işgalinde Yunanistan’ın amacı İngiltere, İtalya ve Fransa’nınkinden farklı olarak toprakları kendine katmaktır. Bu yüzden büyük tepki almıştır.
• Redd-i İlhak: Topraklara katmanın reddi.
• Hınçak-Taşnak Cemiyetine tepki olarak Doğu İlleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kuruldu.
• Yunanistan paylaşıma ilk defa Paris Barış Konferansı’nda katıldı. Bu durum İtalya’nın Kurtuluş Savaşı’nda mücadele etmemesine aksine dolaylı olarak yardım etmesine yol açtı.
• Sevr Antlaşmasının esasları Paris Barış Konferansı’nda değil, San Remo Konferansı’nda belirlendi.
• İzmir Mondros veya gizli antlaşmalara göre değil, Paris Barış Konferansına göre işgal edilmiştir.
• Kuvayı Milliye’nin olumsuz yönleri; bölgesel olması, düzensiz milis güçler olması, emir komutadan yoksun olması, ihtiyaçlarını halktan karşılaması(bu durum daha sonra zorla ve eşkıyalıkla olmuştur.).
• Halkın savunduğu kurtuluş düşünceleri; İngiliz mandası, Amerikan mandası, bölgesel kurtuluş.
• Mustafa Kemal’in kurtuluş düşüncesi; Milli bilincin uyanışı, cemiyetlerin birleştirilmesi, milli iradeye dayalı meclisin kuruluşu, düzenli ordu.
• İlk Kuvayı Milliye teşkilatı Batı Anadolu’da Yunan işgaline karşı oluşturuldu.
• Balıkesir Kongresi’nin başkanı Ali Fuat Paşa’dır.
• Kuvayı Milliye başlangıçta Temsil Kurulu’na, TBMM açıldıktan sonra Sivil Savunma Bakanlığı’na bağlanmıştır.
• Bab-ı Ali Baskını sırasında padişah 5.Mehmet Reşat’tır.
• Mustafa Kemal, Trabzon Muhafaza-i Hukuk-i Milliye Cemiyeti ile Şark-i Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin faaliyetlerine doğrudan katılmıştır.
• Girit, Arnavutluk, Makedonya ve Batı Trakya Balkan Savaşları sonunda imzalanan antlaşmalarla kaybedildi.
• 1. Dünya Savaşı öncesi Osmanlı’nın boğazları kapatması savaşa gireceğine kanıt olarak gösterilemez.
• Kanal cephesinden İngilizlerle savaşılmıştır.