ÖABT COĞRAFYA DERS NOTLARI-1
COĞRAFYA TARİHSEL GELİŞİM
• Sümerler
• Fenikeliler
• Mısırlılar
• Romalılar
İlk Coğrafyacılar
• Aristotales: Ay yüzeyinde Dünya’nın gölgesine bakarak yuvarlak olduğunu,
• Eratosten: Meridyen yayı ile Ekvator’un uzunluğunu hesaplayan,
• Seneca: Akarsu aşındırması yasalarını ortaya koyan,
• Pilinius: İstanbul Boğazı’nın Akdeniz sularının hücumuyla oluştuğunu savunan coğrafyacılardır.
İlk coğrafya kitapları
• Geographiga: Strabon
• Geographika Hyphegesis: Batlamyus
• Georaphika: Erotosthenes
• Cihannüma ve Keşf-i Zünun: Katip Çelebi
• Miratül Memalik: Seydi Ali Reis
• Kitabı Bahriye: Piri Reis
• Seyahatname: Evliya Çelebi
• Coğrafi terimler sözlüğü: Reşat İzbırak
SORU
M.Ö 276-195 yılları arasında yaşamış olup meridyen yayının çevre uzunluğunu ve ondan yararlanarak
Dünya’nın çevre uzunluğunu (Ekvator) hesaplamış, çalışmalarını Geographika eserinde toplamıştır.
Dünya üzerindeki yerleşik alanların sınırlarını, hazırladığı bir haritada da gösteren matematik coğrafyacı
kimdir?
A) Tales B) Aristo C) Batlamyus D) Eratosten
(2008- Anadolu-Fen Liseleri Öğretmenlik Sınavı)
CEVAP: D
ÖABT COĞRAFYA DERS NOTLARI-1
COĞRAFYANIN DOĞAL ORTAMI İNCELERKEN YARDIM ALDIĞI BİLİM DALLARI
Meteoroloji: Kısa süreli atmosfer olaylarını inceler.
Hidroloji: Su bilimi
Limnoloji: Göl bilimi
Oseanografya: Okyanus bilimi
Jeoloji: Yer bilimi
Jeofizik: Yer fiziği bilimi
Astronomi: Uzay bilimi
Zooloji: Hayvan bilimi
Botanik: Bitki bilimi
Potamoloji: Akarsu bilimi
Petrografi: Taş bilimi
Petoloji: Toprak bilimi
SORU
Yerkabuğunu oluşturan kayaçlar ve bu kayaçların oluşumunu, değişimini inceleyen bilim dalı
aşağıdakilerden hangisidir?
A) Petrografi B) Stratigrafi C) Sedimantoloji D) Paleontoloji
(2008- Anadolu-Fen Liseleri Öğretmenlik Sınavı)
CEVAP: A
DÜNYA’NIN UYDUSU: AY
• Çekim kuvveti Dünya’nın 1/6’sı kadardır.
• Çapı Dünya’nın 1/4’ü kadardır.
• Atmosferi yoktur.
• Canlı yaşamı, su ve iklim olayları yoktur.
• Gölgeler tam karanlıktır.
• Sıcaklık farkları fazladır.
• Mekanik çözülme kuvvetlidir.
• Sık sık meteor düşer.
• İç ısısı yoktur, volkanizma ve tektonizma olmaz.
• Gece ve gündüz 15’er gündür.
• Dünya’dan bakılınca her zaman aynı yüzü görünür. (eksen hareketiyle dünyanın çevresinde dönüş
ATMOSFERİN KATMANLARI
1. TROPOSFER:
• Gazların %75’i, subuharı ve karbondioksitin tamamı bu katmandadır.
• Tüm iklim olayları bu katmada görülür.
• Yatay ve dikey hava hareketleri gerçekleşir.
• Yerden yansıyan ışınlarla ısınır.
• Ortalama kalınlığı 12 km’dir.
• Ekvatordan kutuplara doğru kalınığı azalır. (çizgiselhız, yerçekimi, sıcaklık nedeniyle)
2. STRATOSFER
• Troposferin en üstünden başlayarak 40-50 km’lere çıkar.
• Yatay hava hareketleri vardır.
• Sıcaklık -55 ºC kadardır.
3. OZON TABAKASI
• 19-45 km’ler arasında yer alır.
• Güneşten gelen ultraviyole ışınları süzer.
4. MEZOSFER
• Meteorlar bu katmanda parçalanır.
• Kalınlığı 50-80 km’ler arasındadır.
5. İYONOSFER ve TERMOSFER
• Gazlar iyonlarına ayrılmıştır ve elektrik yüklüdür.
• Radyo dalgalarını yansıtır, yeryüzünde haberleşmeyi sağlar.
ÖABT COĞRAFYA DERS NOTLARI-1
6. EKZOSFER
• Atmosferin en dış katmanıdır.
• Helyum ve hidrojenden oluşur.
HAVA OLAYLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ
• İlk meteoroloji kitabı M.Ö. 350 yıllarında Aristo tarafından “METEOROLOGICA” adıyla piyasaya
sürülmüştür.
• 1593 yılında “GALİLE”nin termometreyi, 1643 yılında “TORİÇELLİ”nin civalı barometrenin
prensiplerini ortaya koyması ve atmosferdeki değişimlerin daha iyi kavranmasına neden olmuştur.
• 1878 yılında Uluslararası Meteoroloji Örgütü kurulmuştur.
• Bugün meteorolojik ve klimatolojik verilerin dünya üzerinde karşılıklı dağılımı uluslar arası
meteoroloji örgütünün yerini almış olan “DÜNYA METEOROLOJİ ÖRGÜTÜ (WMO)” tarafından
yapılmaktadır.
• Türkiye‟de ilk meteorolojik gözlemevi 1867 yılında İstanbul’da kurulan “İSTANBUL
RASATHANESİ” dir.
• Cumhuriyet döneminde 11 Şubat 1937 tarihinde kabul edilen kanunla Başbakanlığa bağlı “DEVLET
METEOROLOJİ İŞLERİ UMUM MÜDÜRLÜĞÜ” kurulmuştur.
• Bu kuruluş günümüzde Çevre ve Orman Bakanlığı’na bağlıdır.
RASAT NEDİR ?
• Meteoroloji istasyonlarında yapılan ölçüm ve gözlemlerdir.
Sinoptik rasat: Dünya’nın her yerinde aynı anda ve 3 saat arayla yapılır.
Klimatolojik rasat: Coğrafyacıların en çok yararlandığı rasattır. Türkiye’de 07:00, 14:00 ve 21:00’da yapılır.
Fenolojik rasat: Kültür bitkilerinin çimlenme, çiçek açma ve meyve verme dönemleri dikkate alınarak yapılır.
Genellikle yağış ve sıcaklık ölçülür.
ÖABT COĞRAFYA DERS NOTLARI-1
HAVA KÜTLELERİ ve CEPHELER
Arktik (A) : Kutup
Polar (P): Kutup daileri civarı
Tropikal (T): Dinamik Y.B alanları (30º)
Ekvatoral (E): Ekvator kuşağı
Kıtasal-Karasal (c )
Denizel (m)
Hava Kütlesi Sembolü
Kıtasal arktik ———– cA
Antarktik —————– cAA
Kıtasal polar ———— cP
Kıtasal tropikal ——— cT
Denizel tropikal ——– mT
Denizel ekvatoral —— mE
SORU
mPku harfleriyle belirtilen hava kütlesini aşağıda yazılanlardan hangisi tanımlamaz?
A) Denizel B) Alt kısımları kararsız C) Kutbi (kutupsal) D) Karasal
(2006- Anadolu-Fen Liseleri Öğretmenlik Sınavı)
CEVAP: D
ÖABT COĞRAFYA DERS NOTLARI-1
SICAK ve SOĞUK SU AKINTILARI
BİLGİ:
• Okyanus akıntılarının karşılaşma alanlarında deniz canlılarının çoğalması için elverişli şartlar
oluştuğu için bu yerler balıkçılık açısından çok önemlidir.
• Bu nedenle Rusya, ABD, Japonya, Şili, Peru, Norveç, Kanada gibi ülkelerde balıkçılık çok
gelişmiştir.
[wp_ad_camp_2]