Sağlık insanların olduğu kadar diğer canlılar için de vazgeçilmez bir canlılık halidir. Sadece bedenen değil aynı zaman manevi olarak da canlıların iyi bir hal içinde olmaları gereklidir. Aksi durumda hem sosyal hayatları hem de hayat mücadeleri ciddi anlamda sekteye uğrayabilir.
Dünya sağlık örgütüne (WHO) Sağlığın Temelleri
Dünya sağlık örgütüne göre sağlığın birin temel kavramı bedensel durum yani bedensel iyiliktir. Vücudu meydana getiren, onun var olmasını sağlayan doku ve organlarda sorun varsa yani eksiklik, işlem görme yetkisinin kaybolması, mikrop, virüs vb. mikroorganizmaları taşıma gibi durumların olmaması durumudur. İkinci temel hal ise ruhsal iyilik olarak karşımıza çıkmaktadır. Mevcut yaşına uygun olarak hareket eden, düşündüklerini veya hayal ettiklerini uygun, düzgün, mantıklı ve anlaşılır şekilde ifade edebilen, başkalarının ne söylediğini algılayan, hüzünlü ve neşeli durumlarla ağlamasını ve tebessüm etmesini bilen, zorluklara karşı mücadele edebilen, bulunduğu koşullara uyum sağlayıp uygun hareket edebilen, hedeflerine ulaştığında mutlu olup ulaşamadığında kabullenebilen ve yeniden denemekten vazgeçmeyen, kendisiyle uyumlu olma hali bu kısımda sayılabilir. Üçüncü ve son hal ise sosyal iyilik durumudur. Nerede, ne zaman, nasıl, ne şekilde, kime, hangi tavır, davranış ve hisle davranacağını bilen ve sorumluluklarını sahibi, insanlarla ve çevresiyle iyi ilişkiler kurabilen ve bunu geliştirebilen, küçüğünü sevgi göstererek hoşgörülü davranan, büyüklerine karşı saygılı olan birinin bulunduğu durumdur.
Sağlık Okuryazarlığı Nedir?
Sağlığı yaşamı geliştirme alanında, ilk defa1986 yılında Ottawa şehrinde “Uluslararası Sağlığı Geliştirme Konferansı” gerçekleştirilmiştir. Bu konferansta, sağlıkla ilgili bilgilerin toplumlar tarafından daha iyi anlaşılabilir bir şekilde düzenlenmesi zorunluluk olduğu gerçeği ve toplumun buna uygun bir tavır geliştirmesi gerektiği ifade edilmiştir.Bunun içinde sadece sağlık sektöründe yer alan insanların çabasının yetersiz olduğu, diğer sektörlerde de çalışanların desteğinin önemi olduğu vurgulanmış ve “Sağlık Okuryazarlığı” kavramı öne çıkmıştır.
Sağlık Okuryazarlığı Kavramsal Gelişimi
İlk tanımlandığı günden, 2000’li yılların sonuna kadar kavramsal modeli de kapsayacak bir çok model ve öneri ortaya konmuş ve bahsedilenlerin çoğu, terimin açıklaması ile uyuşmamaktadır. Nutbeam 2000 yılında, üç seviyeli bir model ortaya koymuş ve sağlık okuryazarlığını; fonksiyonel okuryazarlık, interaktif okuryazarlık ve kritik okuryazarlık olacak şekilde sınıflandırmıştır.
Fonksiyonel okuryazarlık; kişi veya kişilerin sağlıkla ilgili en alt seviyede okuma-yazma becerilerini kapsamaktadır. İnteraktif okuryazarlık; gelişmiş ve ileri seviyede olan bilişsel okuryazarlık ve sosyal yetenekleri içermektedir. Kritik okuryazarlık ise; elit seviyede gelişmiş kognitifve sosyal yetkinliklerikapsamaktadır
Sağlık Okuryazarlığının Değerlendirilmesinde Kullanılan Ölçekler
Zaman geçtikçe önem derecesi artan bu konu üzerinde insanların ilgisinin devam etmesinin yanında, bu konuyu değerlendirmek için ölçek geliştirme çalışmaları hız kazanmıştır. Bu ölçeklerden, SOY düzeyini belirlemek için kullanılan ilk ölçej, NationalAssesment of AdultLiteracy (NAAL-Ulusal Yetişkin Okuryazarlığının Değerlendirilmesi) olmakla birlikte Amerikan sağlık eğitimini ortaya koyan bir ölçek olarak da ifade edilebilir. Bu ölçekten elde edilen veriler ise geribildirimler olarak toplanmıştır. Hukuki olarak tam veya kısmiengeli veya kısıtlaması olamayan bireyler için fonksiyonel sağlık okuryazarlığı testini yapmak için TOFHLA ölçeği, tıp alanındagörev alan ve yine hukuki kısıtlaması olmayan yetişkin için okuryazarlığının hızlı değerlendirilmesi için REALM ölçeği kullanılmaktadır.