Gökbilim, matematik,doğa bilimleri, coğrafya ve tarih alanındaki çalışmalarıyla tanınır.
Tanınmış ve seçkin bir aileden gelen Harezmi matematikçi ve gökbilimci Ebu Nasr Mansur tarafından kollanan El Bîrûnî, ilk çalışmalarını bu alimin yanında yaptı. İlk eseri, “Asar-ül Bakiye“dir.
Bilimin ilerlemesi önündeki en büyük engelin serbest düşünce olmayışı olduğunu savunmuştur
Enlem ve Boylam dairelerini tesbit eden biruni, dünyanın güneş etrafında dönüşünün bir yılda gerçekleştiğini ispatlamıştır
Bîrûnî’nin matematikçi yönü, en çok bilinen yönüdür. Yaşadığı yüzyılın en büyük matematikçisi olan Bîrûnî, trigonometrik fonksiyonlarda yarıçapın bir birim olarak kabul edilmesini öneren ilk kişi olup sinüs ve kosinüs gibi fonksiyonlara sekant, kosekant ve kotanjant fonksiyonlarını ilave etmesidir. Bîrûnî’nin bu yönü Batı Dünyası tarafından ancak iki asır sonra keşfedilip kullanılabilmiştir.
[wp_ad_camp_3]
Boylamın belirlenmesi gerilimininkine nazaran daha zor olduğundan Bîrûnî, iki nokta arasındaki boylam farkını enleme ve aradaki toplam uzaklığa dayanan bir formülle hesaplama yoluna gitmiş, ölçme ve gözlemlerinde hata payını en aza indirgemek için uğraşmıştır. Bunun yanında gözlem aletlerinin boyutunu büyütmek yerine onları çapraz çizgilere bölmeleyerek duyarlılığı arttıracağını keşfederek verniye ilkesinin temellerini atmıştır. Aşağıda ekliptik eğimin değerini bulan bazı bilim adamlarının ortaya attığı sayı değerleri bulunmaktadır:
| Bilim adamı | Yıl | Ekliptik eğimi |
|---|---|---|
| Batlamyus | – | 23 50’ |
| El Me’mun astronomları | 832 | 23 33’ 39” |
| Sâbit bin Kurre | 875 | 23 30’ 30’’ |
| El-Battânî | 880 | 23 35’ |
| El-Bîrûnî | 995 | 23 27’ |
| Tycho Brahe | 1790 | 23 30’ |
| Bradley | 1750 | 23 38’.3 |
| Modern ölçütler | 1950 | 23 26’.7 |
