Kpss Tarih – Kurtuluş Savaşı – Ders Notları

  • KurtuluşSavaşı’nda,TBMM Hükümeli’nin yarı resmi yayın organı haline gelen ga­zete Hâkimiyet-i Milliye’dır.
  •  Ulusal direnişin sesini duyurabilmek amacıyla Sivas’ta çıkarılan gazete Irade-i Milliye’dir.
  •  Elazığ Valisi Ali Galip Sivas Kongresi’ni engelleme faaliyetine girmiştir.
  • Amasya Genelgesi’nde Sivas Kongresi’nin toplanacağı vurgusu yapıl­mıştır.
  •  Koçgiri, Şeyh Sait, Menemen, Nasluri, Şeyh Eşref, Cemil Çeto ve Delibaş Meh­ met Ayaklanmaları ya etnik ayrımcılık ya da dini nedenlere bağlı çıkarılmışlardır.
  •  Sivas Kongresi’nde seçilen Temsilciler Kurulu’nun görevi TBMM’nin açılmasıyla son bulmuştur,
  •  İstanbul’un işgali ve milliyetçilerin tutuk­ lanması TBMM’nin kurulmasını çabuklaştırmıştır.
  • Doktor Esat Işık yararlı cemiyetlerden ’ Milli Kongre Cemiyeti’nin kurucularındadır.
  • Batı Anadolu’daki katliamdan Rumları sorumlu tutan rapor Amiral Bristol, Doğu Anadolu’daki Ermeni katliamının haksızlı­ğını belirten rapor ise General Harboard Raporu’dur.
  • Amasya Görüşmelerinde TBMM’nin top­lanacağı yer hariç her konuda anlaşmaya varılmıştır.
  • Misakımilli’de; kapitülasyonlar, azınlıklar, boğazlar, borçlar, sınırlar ve referandum konulan görüşülmüştür.
  • TBMM’nin kurulmasıyla İstanbul Hükü­meti açıkça yok sayılmıştır.
  • Kısaca Irade-i Milliye, Hâkimiyet-i Milliye, Albayrak, Minber, Açık söz, istiklal ve Yenigün gibi yayınlar Milli Mücadele taraf­tandır.
  •  ilk TBMM’de Müdafaa-i Hukuk Grubu, Halk Partisi’ne dönüştürülmüştür.
  • Kuvayımilliye başlangıçta Yunan işgaline bir tepki olarak olmuştur.
  • Milli egemenlikten ilk kez Amasya Genelgesi’nde bahsedilmiştir.
  • Elviye-i Selase olarak isimlendirilen san­caklar Kars, Ardahan ve Batum’dur.
  • Sevr Antlaşması’nm bazı hükümlerini fiilen geçersizken TBMM Hüküme­ tince imzalanan ilk antlaşma Gümrü Antlaşması’dır.
  • Erzurum Kongresi’nde yer alan “Vatanın parçalanmaz bir bütün olduğunun belirtil­ mesi ” Misakımilli’de de yer almıştır.
  • Birinci TBMM Döneminde yapılan tek in­kılap saltanatın kaldırılmasıdır.
  • Kurtuluş Savaşı’nın nedenini programını ve başladığını gösteren belge Amasya Genelgesi’dir.
  • Kars, Ardahan ve Batum’un geleceği­ ne dair halkoyuna başvurulması kararı Misakımilli’de alınmıştır.
  • İstanbul’un işgal altında olması ve Mebusan Meclisi’nin Misakımilli’yi ilan etmesi Mebusan Meclisinin dağıtılmasında etkili olmuştur.
  • Mondros Ateşkes Antlaşması’nın imza­ lanması ve Sevr Antlaşması’nın yapılma­sı Kurtuluş Savaşı’nın başlamasında ve yapılmasında etkili olmuştur.
  • Temsilciler Kurulu ve İstanbul Hükümeti, Anlaşma Devletleri’yle barış görüşmele­ rine gidecek heyetin belirlenmesi konu­sunda Amasya Görüşmeleri’nde görüş birliğine varmışlardır.
  • Mustafa Kemal’in Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra İstanbul’a ge­lerek düşüncelerini yaymak İçin Fethi Bey ile birlikte çıkardığı gazete Minber Gazetesi’dir.
  • işgal güçlerinin Mebusan Meclisi’ni dağıt­ ması Anlaşma Devletleri’nin İstanbul’u iş­ gal etmesi, İstanbul Hükümeti’nin sorum­luluklarını yerine getirmemesi, TBMM’nin açılmasına neden olmuştur.
  • TBMM’nin ilk dönemlerinde hükümetin kurulmasını ve uyum içinde çalışması­nı zorlaştıran faktör hükümet üyelerinin mecliste tek tek seçilmesiydi.
  •  Hürriyet ve İtilaf Fıkrası, Wilson Prensip­ leri Cemiyeti ve Ingiliz Muhipleri Cemiyeti manda ve himaye fikrini savunmuştur.
  • İstanbul Hükümeti temsilcisi Salih Paşa ile Temsilciler Kurulu arasında yapılan görüşmelerin sonuçlarından biri de Me­ buslar Meclisi’nin toplanmasıdır.
  • Temsilciler Kurulu’nun bütün ülkeyi tem­ sil etmesi Ali Fuat Paşa’nın Batı Cephesi kuvvetleri Genel Komutanlığına atanma­sı ve ulusal cemiyetlerin birleşmesi karar­ları Sivas Kongresi’nde alınmıştır.
  • İstanbul’un resmen işgal edilip Son Os­ manlI Mebusan Meclisi’nin dağıtılması TBMM’nin açılmasını hızlandırmıştır.
  • Kurtuluş Savaşı esnasında çıkan Çerkez Ethem, Demirci Mehmet Efe ve Yörük Ali Efe ayaklanmaları Kuvayımilliyeciler tara­ fından çıkarılan ayaklanmalardır.
  • İzmir’in Yunanistan’ın verilmesini engel­ emek amacıyla kurulan cemiyetin adının İzmir OsmanlI Haklarını Savunma Ce­miyeti olması cemiyetin bölgesel nitelikli olduğu ve bölgenin Türklere ait olduğunu kanıtlama amacını taşıdığını gösterir.
  • I.TBMM Hükümetinde Turizm Bal<anlığı yaratmamıştır.
  • Misakımilli’de alınan azınlıklara milli bü­tünlüğü bozacak ayrıcalıklar verilmemesi karan Erzurum ve Sivas Kongreleri’nde de alınmıştır.
  • Milli Mücadele Döneminde “siyasi, mali ve adli gelişmemizi engelleyen her türlü sınırlamalar” olarak belirlenen kapitü­lasyonların kaldırılması hükmü ilk kez Misakımilli’de alınmıştır.
  • Erzurum Kongresi’nin yapılması kararıı Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti vermiştir.
  • Temsilciler Kurulu’nun Sivas’tan Ankara’ya gelmesinde: Ankara’nın ha­ berleşme olanaklarının fazla olması, Batı Cephesi’ne yakın olması ve demir yolu ağının buraya kadar uzanması etkili ol­ muştur.Sivas’ta ulusal bir kongrenin toplanma­sı gereği ve ulusun bağımsızlığının, ulu­ sun azim ve kararı kurtaracaktır.” kararı Amasya Genelgesi’nde alınmıştır.
  • Ali Galip Olayı, Sivas Kongresi’nin basıp engellemek amac|^la Elazığ Vali’sinin çı­ kardığı olaydır.
  • ErzurumKongresi’niSivasKongresi’nden ayıran en belirgin özelliklerden biri de Erzurum Kongresi’nin Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin kararıyla toplanmasıdır.
  • IX. Ordu Müfettişliği göreviyle Samsun’a gönderilen Mustafa Kemal’in görevli ol­duğu iller şunlardır; Trabzon, Erzurum, Sivas, Van, Erzincan, Samsun. Mustafa Kemalin müfettişlik bölgesi ise Diyarba­kır, Bitlis, Elazığ, Ankara, Kastamonu, Maraş ve Kayseri’dir.
  •  Milli Mücadele Dönemi’nde her türlü etki ve denetimden uzak milli bir heyetin oluş­turulması Amasya Genelgesi’nde vurgu­ lanmıştır.
  • Misakımilli’de halkoyuna başvurulması gereken yerler şöyle belirtilmiştir: Arap memleketleri. Batı Trakya, Kars, Ardahan ve Batum
  • Daha önce gizli antlaşmalarla İtalya’ya vaat edilen Anadolu topraklarının bir bölümünün Yunanistan’a verilmesi Paris Konferansı’nda gerçekleşmiştir.
  • Sivas Kongresinde milli cemiyetler bir çatı altında toplanmıştır.
  • Sivas Kongresi’nden sonra Damat Fe­rit Paşa kabinesinin düşmesinin nedeni kongre kararları doğrultusunda Temsilci­ ler Kurulu kararıyla Anadolu ve İstanbul arasındaki haberleşmenin kesilmesidir.
  • İstanbul’un resmen işgalinden sonra Anadolu hareketi tarafından şu önlemler alınmıştır; Geyve ve Ulukışla demir yolu tahrip edilmiş, İstanbul ile haberleşme kesilmiş, Anadolu’daki anlaşma devlet­ leri subayları tutuklanmış, Anadolu’dan İstanbul’a vergi gönderilmemesi isten­miştir.
  • Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde milli mücadele taraftarın olan milletvekillerinin kurduğu grup Felah-ı Vatan Grubu’dur.
  •  Türkiye Büyük Millet Meclisi kurulmadan önce milli mücadelenin tek elden sevk ve idaresini yapan kurum Temsil Heyeti’ydi.
  • 23 Nisan 1920’de açılan TBMM’nin ilk başkanı Mustafa Kemal’dir.
  • Tüm Cemiyetlerin bir çatı altında toplan­ ması ile Sivas Kongresi’nde Anadolu ve ‘ Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kurul­muştur.
  • İzmir’in işgaline direnmek için Yunanlıla­ra ilk kurşunu atan Haşan Tahsin’dir.
  • Anadolu’nun İtilaf Devletlerince işgaline Türk halkının ilk tepkisi milli direniş kuv­vetleri oluşturmaktır.
  • Yayım yoluyla dünya kamuoyunu ve diplomatik çevreleri etkilemek amacıy­la 29 Kasım 1918 tarihinde İstanbul’da kurulmuş olan milli cemiyet Milli Kongre Cemiyeti’dir.
  • Türkiye Büyük Millet Meclisi Sevr Antlaşması’nı imzalayan ve onaylayanları vatan haini ilan etmiştir.
  •  Yunanlılara karşı 24 Ekim 1920’de yürü­ tülen Gediz Muharebesi’nde Kuvayimilli- ye komutanlığına Ali Fuat Cebesoy geti­rilmiştir.
  •  Mustafa Kemal’in; Samsun, Trabzon, Sivas, Erzurum, Erzincan ve Van illeriy­le bunlara komşu olan Diyarbakır, Bitlis, Elazığ, Ankara, Kastamonu illerinin sivil ve askeri tüm yöneticilerine emir verme yetkisiyle 30 Nisan 1919 tarihinde atandı­ğı görev 9.0rdu Müfettişliğidir.
  • Kuvayımilliye birliklerinin oluşmasında; İstanbul Hükümeti’nin sorumluluklarını yerine getirememesi, Mondros Ateş­ kes Antlaşması gereğince OsmanlI Or­ dusunun terhis edilmesi ve Anlaşma Devletleri’nin Anadolu’da işgallere başla­ ması etkili olmuştur.
  • Ali Rıza Paşa Hükümeti döneminde Tem­sil Heyeti ile Amasya Görüşmeleri yapıl­mıştır.
  • Lozan Antlaşması’nda Musul sorununun çözümü sonraya bırakılmıştır.
  • TBMM Hükümeti Lozan’a giden heyetten Ermenilere Anadolu’da toprak verilme­ mesi, kapitülasyonlar ve Türk ordusunun sınırlandırılmaması konusunda taviz ve­rilmemesini istemiştir.
  • Türkiye – İran sınırı Kasr-ı Şirin antlaş­ masıyla belirlenmiştir.
  • Türkiye’nin en eski sınırı Türkiye – İran sinindir.
  • Sakarya Savaşı’ndan sonra Mustafa Kemal’e mareşallik rütbesi ve gazilik şanı verilmiştir.
  • Düzenli ordu tarafından kazanılan ilk başarı olan I. İnönü Savaşı ve II. İnönü Savaşı sonunda Batı ve Güney cepheleri Batı cephesi olarak belirtilmiştir.
  • Antlaşma Devletleri hem Lozan’a hem de Londra Konferansı’na Ankara ve İstanbul Hükümeti’ni birlikte çağırarak ikilik yarat­mak ve bundan faydalanmak istemişler­ dir.
  • Hatay’da özerk bir yönetim oluşturarak resmi dilin Türkçe olması ve Türk kültü­ rünü geliştirecek önlemlerin alınmasıyla ilgili hüküm Ankara Antlaşmasında alın­mıştır.
  • Düzenliordu I.İnönüSavaşı’nda ilk başa­rısını elde etmiştir.
  • Mustafa Kemal’e meclis yetkilerini belli bir süre için veren kanuna Başkomutanlık Yasası denir. Bu yasa Kütahya – Eskişe hir savaşı sonrası, Sakarya Savaşı önce­si çıkarılmıştır.
  • Kurtuluş Savaşı’nda Türk -Yunan askeri güçleri arasında bir hat çekilmesini öngö­ren General Milne’dir.
  • Kurtuluş Savaşı’nda Sevr Antlaşması’nın hükümlerinde değişiklik yapılması Lond­ra Konferansı’nda ön görülmüştür.
  •  Mustafa Kemal’in Başkomutanlık Yasası’nın kendisine tanıdığı yetkilerle 7-8 Ağustos 1921’de yayımladığı yüküm­lülüklerine Tekâlifi Milliye denir
  •  Lozan Barış Antlaşması’nda Yunanistan’dan savaş tazminatı olarak alınan yer Karaağaç’tır.
  • Lozan Konferansı’na gözlemci olarakka­ tılan devlet ABD’dir.
  • Kurtuluş Savaşı’nda Batum sınırlarımız dışında kalmıştır.
  • Doğu Trakya’nın düşman kuvvetlerinden arındırılması Mudanya Antlaşması’yla sağlanmıştır.
  • Kurtuluş Savaşı sırasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla Misakımilli bü­yük bir devletçe tanımış oldu. Çarlık Rus­ ya ile OsmanlI Devleti arasındaki antlaş­ malar geçersiz kılındı.
  •  Fransa Ankara Antlaşması’yla TBMM’nin varlığını kabul etmiştir.
  • Lozan Konferansı’nda Rodos ve Oniki ada İtalya’ya bırakılmıştır.
  • Kurtuluş Savaşı’nda Ermenilerle yapılan savaş Gümrü Antlaşması’yla sona ermiş­tir.
  •  Eskişehir – Kütahya savaşları sonucunda Mustafa Kemal’e Başkomutanlık unvanı verilmiş, Tekâlif-i Milliye Emirleri çıkarıl­mış ordu Sakarya’nın doğusuna çekilmiş meclisin Kayseri ye taşınması önerilmiş­ tir.
  • Kurtuluş Savaşı’nda Urfa, Maraş ve Antep’te halk ve milis güçler Fransızlarla savaşmıştır.
  • 14 Ekim 1920 tarihinde Gediz’de bulunan Yunan kuvvetlerine karşı yapılan taarru­zun sonucunda Batı Cephesi ikiye ayrıl­mıştır.
  • Milli Mücadele Döneminde Yunanlılar Sa­ karya Savaşı’ndan sonra kesin yenilgiye uğramamak için savunmaya geçmişler­ dir.
  • İsmet İnönü’nün Lozan Konferansı’na gönderilmesinde l. ve II. İnönü savaşla­ rını kazanması ve Mudanya Ateşkes Ant­laşmasındaki başarısı etkili olmuştur.
  • Kurtuluş Savaşı’nın anlamını, bağımsızlık isteğini dile getirecek bir marşın yazılma­ sı için yarışma düzenleyen kurum Milli Eğitim Bakanlığı’dır. Marşı Mehmet Akif Ersoy Türk ordusuna ithaf etmiştir.
  •  Lozan Barış Antlaşması’nda İstanbul’daki Rumlar ile Batı Trakya’daki Türkler nüfus mübadelesi dışında tutulmuşlardır.
  • Birinci İnönü Savaşı’nın kazanılması Sov­yet Rusya ile Moskova Antlaşması’nın ya­pılmasına ve TBMM ye duyulan güvenin artmasına neden olmuştur.
  • Lozan Antlaşması’nda çözülemeyip son­raya bırakılan konu Musul sorunudur.
  • Nahçıvan bölgesinin özel bir yönetime sahip olması ve boğazların ticarete açıl­ ması Kars Antlaşması’nın kapsamındaki kararlardır.
  •  1921 Anayasası’nı kabul eden TBMM egemenliği millete verdiği halde hedefle­ rinden birinin saltanat ve hilafeti kurtar­mak olduğunu açıklaması meclis içinde birlik ve beraberliği korumayı amaçladı­ğını gösterir.
  • Mustafa Kemal Başkomutanlık görevini üstlenirken bu yetkinin üç ay gibi bir süre ilk sınırlamasını istemesi ulusal egemen­liğin gerçek temsilcisinin TBMM olduğu­nu vurgulamak içindir.
  • İnönü savaşlarının kazanılmasıyla TBMM Hükümeti’nin otoritesi artmış yani Türk Devleti’nin yurt dışında itibarı yükselmiş, Türk milletinin kurtuluş umudu güçlen­miş. Anlaşma devletleri arasında fikir ay­rılıkları belirginleşmiştir.
  •  Lozan Antlaşması’yla kapitülasyonlar kaldırılmış, Yunanistan savaş tazminatı yerine Karaağacı Türkiye’ye vermiş, İm­roz ve Bozcaada Türkiye’ye bırakılmış, Yunanlılar Doğu Trakya’yı Meriç nehrinin sol kıyısına kadar boşaltmıştır.
  • Mudanya Ateşkes Antlaşması görüşmelerine katılmayan devlet Yunanistan’dır
  •  Mudanya Ateşkes Antlaşmasıyla boğaz­lar, İstanbul ve Doğu Trakya savaşılma­dan kazanılmıştır.
  • TBMM Hükümeti Kurtuluş Savaşı’nda Ermenistan, İngiltere, İtalya, Fransa ve Yunanlarla savaşmıştır.
  • Kurtuluş Savaşı’nda Fransa’nın Anka­ra Antlaşması’nı yaparak TBMM Hükü­metiyle savaş durumuna son vermesi İtalya’nın ikinci İnönü Savaşı’ndan sonra Anadolu’da ki askeri gücünü çekmesi An­laşma Devletleri arasında görüş ayrılığı­nın olduğunun kanıtıdır.
  • Lozan Barış Görüşmelerinde Türkiye’yi yalnızca TBMM Hükümeti’nin temsil et­mesi olanağı saltanatın kaldırılmasıyla gerçekleşmiştir.
  • 1882-1964 yılları arasında yaşayan. Kurtuluş Savaşı başlayınca Anadolu’ya geçerek milli mücadeleye katılan, 1950­ 1954 yılları arasında milletvekili olan; Ateşten Gömlek, Türk’ün Ateşle İmtihanı, Dağa Çıkan Kurt gibi romanlarında Kur­tuluş Savaşmı işleyen yazar Halide Edip Adıvar’dır.
  • Birinci İnönü Savaşı sonrası gelişmeler şunlardır: 1921 Anayasası kabul edilmiş, Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması imzalanmış, Londra Konferansı düzen­ lenmiştir.
  • Sovyet Rusya, kapitülasyonların kaldı­rılmasını Moskova Antlaşması’yla kabul etmiştir.
  • Çözümü Lozan Antlaşmasından sonra ya bırakılan İngiltere ve Türkiye arasın­daki sorun Irak sınırıdır.
  • Sakarya Zaferi’nin siyasal sonuçları; Kars, Ankara ve Ukrayna ile Dostluk Anlaşması’dır.
  • Yeni Türk Devleti’nin 20 Ocak 1921’de ka­bul edilen ilk anayasası Teşkilatı Esasiye Kanunu’dur.
  •  Mustafa Kemal “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır, o satıh bütün va­tandır…” tarihi sözünü Sakarya Meydan Muhaberesi’nde söylemiştir.
  • Sakarya Meydan Muhaberesi sırasında Genelkurmay Başkanlığı yapan Türk ko­mutanı Fevzi Çakmak’tır.
  • Batı Cephesinde yapılan Eskişehir – Kü­tahya Muharebesi’nde Türk tarafı yenilgi almıştır.
  • Lozan’da Türk isteği doğrultusunda çözü­lemeyen konular; Musul, Hatay sorunu, Boğazlar ve patrikhanelerin durumudur.
  • Milli Mücadele’de Doğu cephesi komutanı olarak görev yapan, Kars ve Sarıkamış’ı Ermenilerden kurtararak onların Doğu Anadolu üzerindeki emellerine set çeken komutan Kazım Karabekir’dir.
  • Mustafa Kemal, İsmet Paşa’ya II. İnönü Muhaberesi’nde Yunanlıları yenmesi so­nucu şu tarihi sözü söylemiştir; “Siz ora­ da yalnız düşmanı değil milletin makûs talihini deyendiniz”

[wp_ad_camp_4]

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


Bu site, istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanıyor. Yorum verilerinizin nasıl işlendiği hakkında daha fazla bilgi edinin.